POLITECHNIKA RADOMSKA

im. Kazimierza Pułaskiego

w Radomiu

 

 

 

Wydział:                                                     Ekonomiczny

Kierunek Studiów:                                      Ekonomia

Specjalność:                                                        Zarządzanie przedsiębiorstwem

 

 

Analiza i ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa

na przykładzie Wytwórni Napojów Bezalkoholowych

Źródło - Pniewy Sp. z o.o.

 

 

 

Robert Spólny

Praca dyplomowa

Napisana w Zakładzie

Ekonomiki Przedsiębiorstwa

pod kierunkiem:

dr Teresy Lidii Wąsik

 

 

_____________________________________________________________

RADOM 1998


 

Wstęp

I.  Podstawowe sprawozdania finansowe jako źródło informacji do analizy finansowej                                                             6

 

I.1.      Istota, metody i rodzaje analizy finansowej                                       6

I.2.      Podstawy prawne sporządzania sprawozdań                                      9

I.3.      Bilans                                                                                                                15

I.3.1.         Budowa bilansu i jego charakterystyka                                           15

I.3.2.         Wstępna analiza bilansu                                                                         31

I.4.      Rachunek zysków i strat                                                                            36

I.4.1.         Budowa rachunku zysków i strat                                                         36

I.4.2.         Wstępna analiza rachunku zysków i strat                                        42

I.5.      Analiza rachunku przepływów pieniężnych                                        43

II. Analiza wyniku finansowego przedsiębiorstwa 47

II.1.    Analiza czynników wpływających na poziom wyniku finansowego        47

II.2.    Zasady podziału wyniku finansowego w różnych formach przedsiębiorstw. 56

 

III. Analiza wskaźnikowa sytuacji finansowej przedsiębiorstwa    61

III.1.   Istota analizy wskaźnikowej                                                                   61

III.2.   Analiza płynności finansowej przedsiębiorstwa                             62

III.3.   Istota i pomiar sprawności działania przedsiębiorstwa              65

III.4.   Analiza wspomagania finansowego                                                       68

III.5.   Badanie rentowności przedsiębiorstwa                                              71

III.6.   Analiza wskaźników rynku kapitałowego                                         74

 

IV. Analiza i ocena standingu finansowego Wytwórni Napojów Bezalkoholowych Źródło ‑ Pniewy Sp. z o.o.                  77

IV.1.   Charakterystyka Spółki                                                                            77

IV.2.   Analiza podstawowych wskaźników                                                    80

IV.3.   Analiza płynności finansowej                                                                  92

IV.4.   Analiza sprawności działania                                                                 94

IV.5.   Analiza wspomagania finansowego                                                       96

     


 

 

 

Wstęp

 

 

            Przy dużej konkurencji na rynku niezbędne jest ciągłe dokonywanie wyborów, która droga i jaka polityka firmy przyniesie jej największe korzyści. Aby wybory te były trafne niezbędna jest umiejętność analizy sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. W pracy przedstawione zostały podstawowe źródła i metody analizy. Na przykładzie Wytwórni Napojów Bezalkoholowych Źródło‑Pniewy Sp. z o.o. starano się ukazać przydatność uzyskanych informacji dla osób zarządzających firmą.

            Tezą niniejszej pracy jest sformułowanie, że dokładna i przeprowadzona rzetelnie analiza sytuacji finansowej przedsiębiorstwa dostarcza menedżerom niezbędnych informacji do podejmowania trafnych decyzji dotyczących działalności firmy. Trzeba tu zwrócić uwagę, iż nie należy skupiać się na sytuacji jednej tylko ‑ interesującej nas firmy, ale trzeba analizować sytuację w całej gałęzi, szczególnie zwracając uwagę na najpoważniejszych konkurentów na rynku. Pogorszenie standingu finansowego przedsiębiorstwa może spowodować realne zagrożenie np. wykupienie przez silniejszego konkurenta czy wyparcie z rynku. Sytuacja odwrotna daje szansę zdobycia nowych rynków zbytu przez zaoferowanie kontrahentom lepszych warunków przy zawieraniu umów.

            Praca składa się z czterech rozdziałów. Pierwszy z nich prezentuje podstawowe sprawozdania finansowe tj. bilans, rachunek zysków i strat oraz sprawozdanie z  przepływu środków pieniężnych. Omówiona jest ich budowa, przydatność w  analizie finansowej jak również podstawy prawne ich sporządzania. Przedstawione są metody analizy wstępnej i problem uwzględnienia czasu w badaniach analitycznych.

            Drugi rozdział obejmuje problematykę ustalania wyniku finansowego przedsiębiorstwa i badania czynników wpływających na jego poziom. Omówiona została analiza przyczynowa i czynnikowa, a także zasady podziału wyniku finansowego w różnych formach przedsiębiorstw ze szczególnym uwzględnieniem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

            Trzeci rozdział dotyczy analizy wskaźnikowej przedsiębiorstwa. Prezentuje podstawowe obszary jej zastosowania, rodzaje wskaźników oraz interpretację wyników pod kątem ich przydatności dla osób zarządzających firmą. Przedstawiono zestaw wskaźników najczęściej stosowanych w wysoko rozwiniętych krajach o gospodarce rynkowej, tj. wskaźniki płynności, sprawności działania, wspomagania finansowego, rentowności, wskaźniki rynku kapitałowego  oraz stopnia zadłużenia przedsiębiorstwa.

            W rozdziale czwartym opierając się na rozważaniach trzech poprzednich rozdziałów dokonano analizy finansowej  na przykładzie Wytwórni Napojów Bezalkoholowych Źródło - Pniewy Sp. z o.o. Przedstawiono Spółkę jej historię i rodzaj prowadzonej działalności, a także zatrudnienie oraz dokonane inwestycje z uwzględnieniem źródeł ich finansowania.

            Pracę kończą wnioski będące syntezą głównych myśli zawartych w niniejszych rozważaniach.


 

I.                 Podstawowe sprawozdania finansowe jako źródło informacji do analizy finansowej

 

 

 

1.1.      Istota, metody i rodzaje analizy finansowej

 

 

 

            Pojęcie analizy odnosi się do metody badania naukowego polegającego na rozłożeniu badanego zjawiska na elementy składowe co pomaga w zrozumieniu istoty badanych zjawisk.

            Przez analizę rozumie się też opracowanie diagnostyczne (dokument) lub czynności zmierzające do postawienia diagnozy gospodarczej. Wymaga ona zastosowania odpowiednich metod badania i zasad oceny wypracowanych przez analizę jako samodzielną dyscyplinę naukową [1].

            Treścią analizy finansowej są wielkości ekonomiczne w wyrażeniu pieniężnym, w tym stan majątkowo‑kapitałowy, wyniki finansowe oraz ogólna sytuacja finansowa przedsiębiorstwa[2].

            W zależności od przyjętych kryteriów możemy wyróżnić wiele metod analizy finansowej.

Biorąc pod uwagę tok analizy wyróżniamy:

-     analizę indukcyjną - polega ona na tym, że badanie rozpoczyna się od zjawisk szczegółowych przechodząc do coraz bardziej ogólnych. Analizując wykorzystanie podstawowych czynników produkcji w przedsiębiorstwie ustala się ich wpływ na osiągane wyniki finansowe. Metoda ta nazywana jest popularnie „od szczegółu do ogółu”. Ma zastosowanie głównie w analizach średnio i krótkookresowych, odcinkowych lub problemowych, które nie zawsze kończą się syntezą wyników dotyczącą działania całego przedsiębiorstwa, a tylko jego części lub wybranego problemu. Do głównych zalet tej metody należy zaliczyć fakt, że analityk nie zna ostatecznych wyników swojej pracy, co zapewnia obiektywizm badań. Jest to metoda zapewniająca wszechstronność i wnikliwość badań.[3]
                              
analiza zjawisk ---> synteza wyników

-     analizę dedukcyjną, w której przechodzi się od zjawisk ogólnych do zjawisk szczegółowych, od wyników do czynników które na nie wpłynęły. Najpierw bada się wyniki finansowe przedsiębiorstwa, a później analizuje przyczyny, które je ukształtowały. Przyjmuje się przy tym, że nie uwzględnia się wszystkich czynników bez względu na kierunek i siłę ich oddziaływania, a  tylko te, które miały znaczący wpływ na osiągnięte wyniki. Metodę tą stosuje się w analizach rocznych i wieloletnich.[4]


synteza wyników ---> analiza zjawisk
 

Przyjmując różny stopień pogłębienia badania wskaźników,  wyodrębnia się:

-     analizę porównawczą, polegającą na określeniu związków między wskaźnikami ekonomicznymi,

-     analizę przyczynową, która jest pogłębionym etapem badania wskaźników ekonomicznych, w których bada się wpływ i siłę oddziaływania określonych czynników na odchylenia ujawnione w trakcie analizy porównawczej.

W analizie porównawczej wyróżnia się trzy kierunki badania wskaźników:

-     porównania ze wskaźnikami postulowanymi, polegają one na odniesieniu osiągniętych wyników do założonego planu - pierwotnego lub skorygowanego. Porównanie do planu pierwotnego  to odniesienie danych sprawozdawczych do wielkości ujętych w planie działania np. do biznes‑planu, zaś porównanie do planu skorygowanego polega na odniesieniu danych sprawozdawczych do danych planu pierwotnego zwiększonego lub zmniejszonego o czynnik lub czynniki mające wpływ na wielkość badanego wskaźnika.

-     porównania w czasie pozwalają na ocenę rozmiarów i tempa zmian badanych zjawisk ekonomicznych. Wskaźniki z wcześniejszych okresów w odniesieniu do odpowiednich wskaźników bieżących dają obraz dynamiki badanego zjawiska gospodarczego jak i tendencji jego rozwoju w przyszłości. Wskaźniki z kolejnych okresów mogą być odnoszone do jednego okresu - podstawowego, mówimy wtedy o zwykłym porównaniu w czasie, lub też do okresu poprzedniego względem badanego, wtedy jest to porównanie łańcuchowe.

-     porównania w przestrzeni, polegają na odniesieniu wskaźników z badanej jednostki do odpowiadających im wskaźników innych podobnych jednostek gospodarczych tej samej branży lub innych branż. W celu uniknięcia błędnych ocen należy zwrócić uwagę na porównywalność danych czerpanych ze sprawozdań różnych podmiotów i uwzględnić ten fakt przy pracach analitycznych.

            Analiza przyczynowa obejmuje określenie czynników oddziałujących na objęty badaniem wskaźnik oraz obliczenie wielkości wpływu tych czynników na odchylenia ukazane przez analizę porównawczą.

            Określenie zależności przyczynowo ‑ skutkowych między zdarzeniami ekonomicznymi pozwala wyodrębnić te czynniki, które mają wpływ na kształtowanie się badanych wskaźników. Stopień oddziaływania poszczególnych czynników określa się przede wszystkim za pomocą metod deterministycznych zwanych także metodami izolacji, do których należą:

-     metoda kolejnych podstawień,

-     metoda różnic cząstkowych,

-     metoda podstawień krzyżowych ( kolejnych przybliżeń ),

-     metoda funkcyjna,

-     metoda proporcjonalnego podziału różnic cząstkowych.[5]

            Założeniem omawianej metody jest to, że określone zjawiska ekonomiczne mogą być zapisane w postaci sumy, różnicy, iloczynu lub ilorazu kształtujących je czynników. Różnią się one między sobą precyzyjnością uzyskiwanych wyników i sposobami eliminowania odchyleń.

 

1.2.      Podstawy prawne sporządzania sprawozdań

 

 

 

            Sejm Rzeczpospolitej Polskiej uchwalił 29 września 1994 roku ustawę o rachunkowości (Dz.U.Nr 121, poz 591). „Ustawa określa zasady rachunkowości oraz tryb badania sprawozdań finansowych przez biegłych rewidentów.”[6]  Jej celem jest stworzenie dogodnych warunków dla dostarczania przez rachunkowość wiarygodnych i dokładnych informacji o stanie przedsiębiorstwa jak również dostosowanie polskich zasad rachunkowości do zasad obowiązujących w krajach wchodzących w skład Unii Europejskiej. Jest to związane z naszymi staraniami wejścia do struktur Unii i podjętymi w związku z  tym zobowiązaniami zawartymi w artykułach 68‑70 Układu Europejskiego o  Stowarzyszeniu Rzeczpospolitej Polskiej z Unią Europejską. Chodzi tu o  zasady ujęte w :

-     IV Dyrektywie nr 78/660/EWG z 25.07.1978 r. w sprawie rocznych jednostkowych sprawozdań finansowych spółek,

-     VII Dyrektywie nr 83/349/EWG z 13.06.1983 r. w sprawie jednostkowych i  skonsolidowanych sprawozdań finansowych spółek,

-     Dyrektywie nr 86/635/EWG 8.12.1986 r. w sprawie jednostkowych i  skonsolidowanych sprawozdań finansowych banków i innych instytucji finansowych,

-     Dyrektywie nr 91/674/EWG z 19.12.1991 r. w sprawie jednostkowych i  skonsolidowanych sprawozdań finansowych towarzystw ubezpieczeniowych.[7]

            Zgodnie z art. 45 ustawy o rachunkowości sprawozdanie finansowe sporządza się na dzień bilansowy oraz na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych, tzn. na dzień kończący rok obrotowy, na dzień zakończenia działalności, w tym również sprzedaży i zakończenia likwidacji lub postępowania upadłościowego, oraz na dzień poprzedzający zmianę formy prawnej, postawienia w stan likwidacji lub upadłości ‑ nie później niż w ciągu trzech miesięcy od dnia tych zdarzeń.[8]

Sprawozdanie finansowe składa się z :

1.   bilansu,

2.   rachunku zysków i strat,

3.   informacji dodatkowej.

            Ponadto sprawozdanie finansowe obejmuje w niektórych przypadkach również sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych. Dotyczy to jednostek wymienionych w Art. 64 pkt 1 ustawy, których sprawozdania finansowe podlegają badaniu i ogłaszaniu. Do rocznego sprawozdania finansowego dołącza się sprawozdanie z działalności jednostki w roku obrotowym, jeżeli obowiązek jego sporządzania wynika z ustawy lub odrębnych przepisów,[9] na przykład sprawozdanie z działalności sporządzają spółdzielnie - na mocy ustawy Prawo spółdzielcze i spółki kapitałowe - na podstawie przepisów Kodeksu Handlowego.

            Ustawa daje możliwość stosownie do potrzeb i wielkości jednostki sporządzania bardziej szczegółowych sprawozdań finansowych niż określają załączniki do ustawy, jak też uproszczonego, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej. Przy czym w przypadku sprawozdań uproszczonych ustawa jednoznacznie określa podmioty do tego uprawnione. Są nimi jednostki, które w roku obrotowym za który sporządzane jest sprawozdanie nie osiągnęły dwóch z trzech wielkości:

1.   średnioroczne zatrudnienie - 50 osób,

2.   suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego - równowartość w walucie polskiej 1.000.000 ECU,

3.   przychód netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych ‑ równowartość w walucie polskiej 2.000.000 ECU[10]

W przypadku gdy informacje dotyczące poszczególnych pozycji bilansu oraz rachunku zysków i strat nie wystąpiły w jednostce zarówno w roku obrotowym jak i za rok poprzedzający rok obrotowy, to przy sporządzaniu bilansu oraz rachunku zysków i strat pozycje te pomija się.[11]

            Bilans oraz rachunek zysków i strat sporządza się w układzie dynamicznym. Dla zapewnienia danych do analizy i oceny zmian w składnikach majątku i finansujących je pasywach oraz przychodach i kosztach wykazuje się:

1.   w bilansie - równolegle do danych na koniec bieżącego roku obrotowego - aktywa i pasywa na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych poprzedniego roku obrotowego,

2.   w rachunku zysków i strat - równolegle do danych za bieżący rok obrotowy - przychody i koszty oraz zyski i straty nadzwyczajne za poprzedni rok obrotowy.

Jeżeli jednostka rozpoczęła działalność w drugiej połowie roku kalendarzowego to można księgi rachunkowe i sprawozdanie finansowe za ten okres połączyć z księgami rachunkowymi i sprawozdaniem finansowym za rok następny.[12]

            Osobą odpowiedzialną za sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego jest kierownik jednostki. Zapewnia on jego sporządzenie nie później niż w ciągu trzech miesięcy od dnia bilansowego i przedstawia właściwym organom, zgodnie z obowiązującymi jednostkę przepisami prawa, postanowieniami statutu lub umowy.[13] Sporządzone sprawozdanie finansowe podpisuje - z podaniem daty podpisu - osoba, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych np. główny księgowy lub przedstawiciel firmy prowadzącej usługowo księgi rachunkowe na zlecenie jednostki oraz kierownik jednostki. Jeżeli jednostką kieruje organ wieloosobowy sprawozdanie podpisują wszyscy członkowie tego organu np. członkowie zarządu spółdzielni lub spółki. Odmowa podpisu wymaga pisemnego uzasadnienia dołączonego do sprawozdania finansowego.[14]

            Roczne sprawozdanie finansowe jednostki podlega zatwierdzeniu przez organ zatwierdzający, nie później niż sześć miesięcy od dnia bilansowego.[15] Organem zatwierdzającym sprawozdanie finansowe - w zależności od formy prawnej jednostki - jest:

1.   w przedsiębiorstwach państwowych - rada pracownicza, a w przypadku braku rady pracowniczej - organ założycielski,

2.   w spółdzielniach - walne zgromadzenie (Art. 38 § 1, pkt 2 ustawy - Prawo spółdzielcze),

3.   w spółkach akcyjnych - walne zgromadzenie akcjonariuszy (Art. 388 Kodeksu Handlowego),

4.   w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością - zgromadzenie wspólników (Art. 221 Kodeksu Handlowego),

5.   w innych jednostkach nie wymienionych w punktach 1,2,3 i 4 - organ określony w statucie jednostki lub uprawniony do zatwierdzenia na mocy przepisów dotyczących danej jednostki..[16]

            Jeżeli po sporządzeniu rocznego sprawozdania finansowego jednostka otrzymała informacje o zdarzeniach mających istotny wpływ na treść jeszcze nie zatwierdzonego sprawozdania finansowego, to powinna ona to sprawozdanie odpowiednio zmienić, dokonując jednocześnie odpowiednich zapisów w księgach rachunkowych roku obrotowego, którego sprawozdanie finansowe dotyczy, oraz powiadomić o tym biegłego rewidenta, który sprawozdanie to bada lub badał. Jeżeli jednostka otrzymała takie informacje po zatwierdzeniu sprawozdania, to ujmuje je odpowiednio w księgach rachunkowych roku obrotowego w którym je otrzymała.[17]

            Przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego przez uprawniony do tego organ zgodnie z Art. 64 ustawy o rachunkowości podlega ono badaniu. Dotyczy to skonsolidowanych sprawozdań grup kapitałowych oraz rocznych sprawozdań kontynuujących działalność:

1.   banków oraz ubezpieczycieli,

2.   jednostek działających na podstawie przepisów prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych,

3.   spółek akcyjnych,

4.   pozostałych jednostek, które w poprzedzającym roku obrotowym, za który sporządzono sprawozdanie finansowe, osiągnęły lub przekroczyły granice dwóch z trzech następujących wielkości:

-     średnioroczne zatrudnienie - 50 osób,

-     suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego - równowartość w walucie polskiej 1.000.000 ECU,

-     przychód netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy - równowartość w walucie polskiej 3.000.000 ECU.

     Obowiązek ten dotyczy także łącznych sprawozdań finansowych jednostek, w skład których wchodzą zakłady (oddziały) prowadzone według zasad pełnego wewnętrznego rozrachunku gospodarczego, tzn. samobilansujące.[18]

     Kierownik ww. jednostek składa w sądzie lub innym organie prowadzącym rejestr lub ewidencję działalności gospodarczej danej jednostki roczne sprawozdanie finansowe, opinię biegłego rewidenta, odpis uchwały bądź postanowienia organu zatwierdzającego o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego i podziale zysku lub pokryciu straty, a w przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, towarzystw ubezpieczeń wzajemnych, spółek akcyjnych oraz spółdzielni - także sprawozdanie z działalności jednostki - w ciągu 15 dni od dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego, nie później jednak niż 9 miesięcy od dnia bilansowego. W tym też terminie kierownik jednostki składa do ogłoszenia w Monitorze Polskim B bilans, rachunek zysków i strat oraz sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych wraz z opinią biegłego rewidenta oraz odpisem uchwały, bądź decyzji zatwierdzających sprawozdanie finansowe i podział zysku bądź pokrycie straty.[19]

 

1.3.      Bilans

 

 

 

1.3.1.               Budowa bilansu i jego charakterystyka

 

 

 

            „Bilans księgowy jest podstawowym sprawozdaniem finansowym informującym o sytuacji majątkowej przedsiębiorstwa. Przedstawia on w sposób usystematyzowany majątek (środki gospodarcze) przedsiębiorstwa na dany dzień w ujęciu wartościowym oraz źródła jego finansowania.”[20] Majątek przedsiębiorstwa określany jest mianem aktywów. Poszczególne pozycje łączone są w grupy o zbliżonej treści ekonomiczno‑finansowej i zestawiane według kryterium płynności tj. możliwości zbycia na rynku poszczególnych składników majątku. Źródła finansowania natomiast określa się jako pasywa i są one zestawiane według kryterium wymagalności. Ponieważ aktywa i pasywa dotyczą tych samych środków gospodarczych równanie:

 

 

AKTYWA = PASYWA

 

 

zawsze jest prawdziwe.

 

            Poszczególne pozycje aktywów i pasywów mogą być ujmowane według dwóch wariantów.

 

            W pierwszym aktywa uszeregowane są począwszy od elementów stanowiących majątek trwały - czyli najmniej płynnych, do najbardziej płynnych środków pieniężnych, pasywa zaś począwszy od kapitałów własnych na rezerwach kończąc.

 

            W drugim wariancie kolejność jest odwrotna. W przypadku aktywów najpierw podaje się składniki o największej płynności by zakończyć na najmniej płynnych elementach majątku. Pasywa natomiast od najwcześniej wymagalnych do tych w przypadku których czas odpływu gotówki jest najdłuższy. W większości krajów europejskich stosuje się pierwszy wariant uszeregowania pozycji aktywów i pasywów, drugi zaś stosuje się w Stanach Zjednoczonych.


 

 

Rysunek 1:Ogólny schemat bilansu obowiązującego w Polsce

 

BILANS

 

Składniki rzeczowe

 

Kapitały własne

Majątek trwały

Wartości niematerialne i prawne

Źródła własne

Wynik finansowy netto

 

Składniki finansowe

 

Rezerwy

 

Zapasy

 

 

 

Należności

 

Długoterminowe

Majątek obrotowy

Środki pieniężne

Źródła obce

 

 

Krótkoterminowe papiery wartościowe

 

Krótkoterminowe

SUMA AKTYWÓW

SUMA PASYWÓW

 

Rys.1 Uproszczony schemat bilansu

                Źródło: Opracowano na podstawie M.Sierpińska, T. Jachna „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych”, PWN, Warszawa 1995 r., s.43

 

 

Aktywa przedsiębiorstwa dzieli się na dwie grupy:

A. Majątek trwały,

B. Majątek obrotowy.

            Majątek trwały charakteryzuje się tym, że jest na trwałe wyłączony z  obrotu i przeznaczony do długotrwałego użytkowania. Większość jego elementów uczestniczy w wielu powtarzających się procesach gospodarczych zużywając się stopniowo.[21] Dzieli się na cztery grupy:

I.      Wartości niematerialne i prawne,

II.    Rzeczowy majątek trwały,

III. Finansowy majątek trwały,

IV. Należności długoterminowe.

 

            Do wartości niematerialnych i prawnych zaliczamy:

-     koszty organizacji poniesione przy założeniu lub późniejszym rozszerzeniu spółki akcyjnej,

-     koszty prac rozwojowych,

-     wartość firmy,

-     inne wartości niematerialne i prawne,

-     zaliczki na poczet wartości niematerialnych i prawnych

            Koszty organizacji przedsiębiorstwa to wydatki związane z rozpoczęciem działalności firmy. Dotyczy to przede wszystkim kosztów związanych z  utworzeniem spółki akcyjnej, lub znacznego powiększenia jej rozmiarów. Zaliczyć do nich można np. koszty studiów rynku, rekrutacji załogi, pierwszej reklamy, opłaty notarialne, skarbowe i sądowe..

            Koszty prac rozwojowych, to koszty prowadzonych przez przedsiębiorstwo na własne potrzeby prac rozwojowych zakończonych wynikiem pozytywnym, poprzedzających podjęcie produkcji, czyli wykorzystanie wyników badań lub w inny sposób uzyskanej wiedzy do produkcji nowych lub ulepszonych produktów.

            Wartość firmy „stanowi różnicę między ceną nabycia określonej jednostki lub zorganizowanej jej części a niższą od niej wartością rynkową składników majątkowych jednostki lub zorganizowanej jej części.”[22] Wartość ta zawiera między innymi wartość wykwalifikowanej załogi, posiadanych tajemnic produkcyjnych, zespołów badawczo - rozwojowych czy renomę zdobytą na rynku.

            Inne wartości to nabyte prawa takie jak:

-     „prawo wieczystego użytkowania gruntu, zakupione lub uzyskane jako wkład rzeczowy, a także nadwyżka pierwszej opłaty za wieczyste użytkowanie nad roczną opłatą z tego tytułu,

-     spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, zapłacona za kilka lat z góry cena najmu lokali lub wniesiona w postaci aportu skapitalizowana równowartość najmu lub dzierżawy postawionych do dyspozycji jednostki środków, a także prawa uzyskane za środki wydatkowane na wspólną inwestycję,

-     prawa do projektów wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów zdobniczych, modeli licencji, użytkowania praw autorskich, tajnych formuł i procesów produkcyjnych, użytkowania praw do filmów kinematograficznych, taśm filmowych lub magnetofonowych dla telewizji i radia,

-     prawa do wykorzystania odpowiednio udokumentowanych doświadczeń przemysłowych, handlowych lub naukowych (know-how),

-     koncesje, w tym również na dopuszczenie samochodu do międzynarodowego transportu drogowego,

-     programy komputerowe.”[23]

 

            Do rzeczowych składników majątku trwałego zalicza się:

-     grunty własne,

-     budynki i budowle, przy czym do budynków zalicza się np. hale fabryczne, budynki biurowe, stołówki, hotele pracownicze, do budowli zaś ogrodzenie i oświetlenie terenu, utwardzone drogi i place, bocznice kolejowe, wodociągi, oczyszczalnie ścieków itp.

-     urządzenia techniczne i maszyny,

-     środki transportu,

-     pozostałe środki trwałe.Za środki trwałe uznaje się, stanowiące własność lub współwłasność jednostki nieruchomości (grunty, budynki, w tym także będące odrębną własnością lokale, budowle i inwestycje w obcych obiektach), maszyny i urządzenia, środki transportu oraz inne kompletne i zdatne do użytku w momencie przyjęcia do używania przedmioty oraz inwentarz żywy o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok, przeznaczone na własne potrzeby jednostki, lub do oddania w używanie na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze. Do środków trwałych jednostki zalicza się również obce środki trwałe używane przez nią na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze, jeżeli z innych przepisów wynika prawo dokonywania od nich odpisów amortyzacyjnych (umorzeniowych) przez korzystającą z tych środków jednostkę.[24] Jeżeli wartość początkowa ww. składników majątku nie przekracza 2.500 zł - mogą one nie być zaliczane do środków trwałych.[25]

            Do rzeczowego majątku trwałego oprócz środków trwałych zalicza się również:

-     inwestycje rozpoczęte, „rozumie się przez to ogół poniesionych kosztów pozostających w bezpośrednim związku z nie zakończoną jeszcze: budową, montażem, lub przekazaniem do używania nowego lub ulepszeniem już istniejącego środka trwałego”[26]

-     zaliczki na poczet inwestycji.

 

            Na finansowy majątek trwały składają się:

-     udziały i akcje,

-     papiery wartościowe,

-     udzielone pożyczki długoterminowe,

-     inne składniki finansowego majątku trwałego.

            Akcje i udziały w obcych podmiotach gospodarczych dają inwestorowi prawo własności odpowiedniej części majątku, a tym samym możliwość uczestniczenia w zarządzaniu nim. Wpływ inwestora na podejmowane decyzje zależy od wielkości posiadanych udziałów w stosunku do kapitału zakładowego biorcy kapitału.

            Papiery wartościowe to akcje, obligacje obce, długoterminowe weksle obce, bony, listy zastawne itp.

            Należności długoterminowe powstają w  wyniku sprzedaży odbiorcom produktów i towarów na kredyt z terminem zapłaty dłuższym niż jeden rok.

            Majątek obrotowy obejmuje składniki majątkowe, które nie są na stałe zaangażowane w działalność przedsiębiorstwa. Zaliczamy do niego:

1.   zapasy, na które składają się:

-     materiały,

-     półprodukty i produkty w toku,

-     produkty gotowe,

-     towary,

-     zaliczki na poczet dostaw,

2.   należności i roszczenia:

-     należności z tytułu dostaw i usług,

-     należności z tytułu podatków, dotacji i ubezpieczeń społecznych,

-     należności wewnątrzzakładowe,

-     pozostałe należności,

-     należności dochodzone na drodze sądowej,

3.   papiery wartościowe przeznaczone do obrotu:

-     udziały lub akcje własne do zbycia,

-     inne papiery wartościowe,

4.   środki pieniężne.

-     środki pieniężne w kasie,

-     środki pieniężne w banku,

-     inne środki pieniężne.

 

            Materiały są nabywane przez przedsiębiorstwo w celu ich zużycia w  procesie gospodarczym i najczęściej zużywają się w jednym cyklu produkcyjnym. Zaliczamy do nich materiały podstawowe, pomocnicze, półfabrykaty obcej produkcji, opakowania, paliwo, części zamienne i odpady.[27]

            Półprodukty i produkty w toku to nie gotowe jeszcze produkty i  półfabrykaty przeznaczone do dalszej obróbki, a  także usługi i wykonywane roboty przed ich ukończeniem.

            Produkty gotowe to efekty produkcji przedsiębiorstwa takie jak: wyroby gotowe, wykonane usługi, projekty itp.

            Towary to rzeczowe składniki majątku obrotowego, nabyte w celu dalszej sprzedaży bez zmiany ich postaci naturalnej.[28]

            Należności i roszczenia  to kwoty pieniężne należne jednostce od innych podmiotów. Powstają one głównie w wyniku sprzedaży produktów, towarów lub usług z odroczonym terminem płatności lub w przypadku nie uregulowania należności przez odbiorców. Zalicza się do nich także należności od różnych instytucji, organizacji, pracowników itp.

            Papiery wartościowe przeznaczone do obrotu o terminie wykupu krótszym niż jeden rok obejmują: obligacje obce, akcje obce i skupione własne akcje.

            Rozliczenia międzyokresowe czynne to koszty poniesione w okresie sprawozdawczym, które rozliczane będą w późniejszym okresie np. koszty większych remontów lub koszty zakupu materiałów.

 

 

Rysunek 2:  Schemat aktywów przedsiębiorstwa.

 

          

Źródło: Opracowano na podstawie „Analiza ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa” praca zbiorowa pod redakcją S.Kasiewicza., SGH Warszawa 1995, s.21

 

 


 

            Wszystkie składniki majątku muszą mieć odpowiednie źródła finansowania. Określają one kto i na jakich warunkach wyposażył przedsiębiorstwo w środki gospodarcze.

Pasywa - źródła finansowania majątku - dzieli się na dwie podstawowe grupy:

-     kapitał (fundusz) własny

-     kapitał (fundusz) obcy

W rachunkowości przez kapitały określa się własne źródła finansowania składników majątku w spółkach prawa handlowego i jednostkach gospodarczych prowadzonych przez osoby fizyczne we własnym imieniu i na własne ryzyko. Nazwą fundusze natomiast określa się własne źródła finansowania składników majątku, dla podkreślenia, że stanowią one własność skarbu państwa (w przedsiębiorstwach państwowych) lub własność grupową (w spółdzielniach).

            W zależności od formy prawnej jednostek gospodarczych wyróżniamy różne kapitały (fundusze) własne. Przedstawia je tablica 1.

Tablica 1: Fundusze własne w poszczególnych formach prawnych przedsiębiorstw.

w spółkach akcyjnych

kapitał akcyjny

 

kapitał zapasowy

 

kapitał rezerwowy

w spółkach z ograniczoną odpowiedzialności

kapitał zakładowy - określony umową spółki, zawartą w formie aktu notarialnego utworzony w wysokości nie mniejszej od wymaganej art. 159§2 Kodeksu handlowego.

 

kapitał zapasowy -  tworzony nie obligatoryjnie. Obowiązek jego tworzenia z odpisów z zysku netto mają tylko spółki z o.o. z udziałem kapitału zagranicznego.

w spółdzielniach

fundusz udziałowy

 

fundusz zasobowy

w przedsiębiorstwach państwowych

fundusz założycielski

 

fundusz przedsiębiorstwa

w firmach prowadzonych przez osoby fizyczne na własny rachunek i na własne ryzyko, spółkach jawnych, cywilnych i komandytowych

kapitał własny tworzony do wysokości wkładu wniesionego przez właściciela lub wspólników.

Źródło: Opracowano na podstawie ustaw: o przedsiębiorstwie, prawo spółdzielcze oraz rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej - Kodeks Handlowy.

 

W zamian za wnoszone do spółki akcyjnej wkłady wspólnicy otrzymują akcje. Akcja jest dokumentem (papierem wartościowym) wyrażającym wniesiony do spółki wkład i legitymującym właściciela jako członka spółki. Kapitał zasadniczy w spółce akcyjnej składa się z kapitału akcyjnego, który jest równy wartości nominalnej wyemitowanych akcji oraz z kapitału zapasowego. Spółka ma obowiązek tworzenia kapitału zapasowego na pokrycie strat bilansowych i przeznacza na ten cel 8 % rocznego zysku netto, dopóki kapitał ten nie osiągnie 1/3 części kapitału akcyjnego.[29] Kapitał zapasowy jest powiększany o nadwyżki uzyskane z tytułu sprzedaży akcji po cenie wyższej od wartości nominalnej, a także o dopłaty uiszczane przez akcjonariuszy w zamian za przyznanie ich akcjom szczególnych uprawnień, jeśli te dopłaty nie będą użyte na wyrównanie nadzwyczajnych odpisów lub strat.

            W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością kapitał zakładowy stanowi równowartość wniesionych przez wspólników zgodnie z umową spółki wkładów pieniężnych i aportów. Ma on charakter stabilny ponieważ udziały nie mogą być zwracane wspólnikowi podczas trwania umowy spółki. Zmniejszenia kapitału udziałowego mogą mieć miejsce tylko w zakresie przewidzianym w kodeksie handlowym i wymagają uchwał zgromadzenia wspólników lub możliwość taka musi być przewidziana w umowie spółki.

            Zmniejszenie kapitału zakładowego może nastąpić na skutek:

·        pokrycia z kapitału udziałowego straty netto przewyższającej kapitał zapasowy i rezerwowy,

·        zwrotu dopłat do udziału,

·        przekształcenia kapitału udziałowego w kapitał akcyjny,

·        obniżenie udziału w drodze zmiany umowy spółki.

 

            Fundusz udziałowy i fundusz zasobowy odzwierciedlają majątek spółdzielni oraz zmiany w nim zachodzące.

            Fundusz udziałowy pochodzi z wpłat udziałów członkowskich, odpisów na udziału członkowskie z podziału nadwyżki bilansowej lub innych źródeł.

            Fundusz zasobowy powstaje z wpłat przez członków wpisowego, części nadwyżki bilansowej lub innych źródeł. [30]

            Majątek spółdzielni jest własnością jej członków.[31] Walne zgromadzenie decyduje o podziale wyniku finansowego z którego co najmniej 5% nadwyżki przeznacza się na zwiększenie funduszu zasobowego, jeśli fundusz ten nie osiąga wysokości wniesionych udziałów obowiązkowych.[32]

 

            Przedsiębiorstwa państwowe tworzą:

·        naczelne oraz centralne organy administracji państwowej,

·        Narodowy Bank Polski i banki państwowe.[33]

Organ założycielski wyposaża przedsiębiorstwo w środki niezbędne do prowadzenia działalności określonej w akcie prawnym o jego utworzeniu.[34] Środki te stanowią fundusz założycielski. Zwiększenie funduszu założycielskiego następuje na skutek otrzymania dotacji z budżetu państwa na finansowanie rozwoju, zwiększenia wartości składników majątkowych, na skutek aktualizacji ich wyceny w części odnoszącej się do funduszu założycielskiego lub umorzenia kredytów bankowych sfinansowanych przez budżet państwa. Ponadto fundusz ten powiększany jest przez nieodpłatne przyjęcie środków trwałych na podstawie prawomocnych decyzji administracyjnych.

            Fundusz przedsiębiorstwa stanowi równowartość mienia wygospodarowanego przez samo przedsiębiorstwo w toku jego działalności. Zwiększany jest on przez:

·        zysk zatrzymany,

·        amortyzację,

·        ustawowe przeszacowanie środków trwałych,

·        nieodpłatne przyjęcie środków trwałych na podstawie prawomocnych decyzji administracyjnych,

 

            Ustawa o rachunkowości w sposób ogólny przedstawia poszczególne kapitały własne przedsiębiorstw.

            Kapitał zakładowy spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, kapitał akcyjny spółek akcyjnych oraz fundusz udziałowy spółdzielni wykazywany jest w bilansie w wysokości określonej w umowie lub statucie i wpisanej w rejestrze handlowym. Dotyczy to także sytuacji w której część tego kapitału (funduszu) nie została opłacona.

            Te zadeklarowane lecz nie wniesione jeszcze wkłady ujmowane są jako „należne lecz nie wniesione wkłady na poczet kapitału podstawowego” ze znakiem minus przez co zmniejszają kapitał (fundusz) podstawowy zadeklarowany, wykazany w poprzedniej pozycji bilansu.

            „Kapitał (fundusz) zapasowy” to kapitały (fundusze) o charakterze zasobowym (zapasowym). Są one tworzone na podstawie przepisów odnoszących się do określonych jednostek gospodarczych takich jak Kodeks handlowy, ustawa - Prawo spółdzielcze, ustawa o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych.

            „Kapitał (fundusz) rezerwowy z aktualizacji wyceny” tworzony jest na podstawie art. 31 ust. 5 ustawy o rachunkowości z aktualizacji wyceny środków trwałych w wielkości stanowiącej różnicę wartości netto środków trwałych, powstałą na skutek aktualizacji wyceny.

            Pozostałe kapitały rezerwowe nie kwalifikujące się do wymienionych wcześniej pozycji bilansu ujmuje się jako „pozostałe  kapitały (fundusze) rezerwowe”.

            „Nie podzielony wynik finansowy z lat ubiegłych” - występuje jako zysk lub strata. Zysk występuje wówczas jeżeli na dzień bilansowy nie został on podzielony. Podział ten, w przypadku osób prawnych zobowiązanych do badania rocznego sprawozdania finansowego, może nastąpić dopiero po wyrażeniu opinii przez biegłego rewidenta. Strata - ujęta ze znakiem minus - występuje wówczas gdy nie została pokryta odpowiednim kapitałem (funduszem). Jest nim kapitał (fundusz) zapasowy lub inny o podobnym charakterze.

            „Wynik finansowy netto roku obrotowego” zawiera zysk netto (po opodatkowaniu podatkiem dochodowym) osiągnięty w bieżącym roku obrotowym, pozostający w dyspozycji jednostki, lub stratę stanowiącą wynik finansowy netto.

            W pozycji „rezerwy na podatek dochodowy od osób prawnych lub osób fizycznych” ujęta jest rezerwa utworzona na koniec roku obrotowego na przejściową różnicę spowodowaną odmiennością momentu uznania przychodu za osiągnięty lub kosztu za poniesiony w myśl ustawy i przepisów podatkowych.[35]

Pozostałe rezerwy” tworzone są na pokrycie pewnych lub prawdopodobnych strat z operacji gospodarczych.[36]

            „Zobowiązania długoterminowe” to wszystkie zobowiązania, których okres spłaty na dzień bilansowy jest dłuższy niż rok.[37]:

 długoterminowe pożyczki, obligacje i inne papiery wartościowe,

 długoterminowe kredyty bankowe,

 pozostałe zobowiązania długoterminowe.

            Na zobowiązania krótkoterminowe składają się kwoty należne od jednostki jej kontrahentom, których okres spłaty na dzień bilansowy jest nie dłuższy niż rok,[38] a w szczególności:

 pożyczki, obligacje i papiery wartościowe,

 kredyty bankowe,

 zaliczki otrzymane na poczet dostaw,

 zobowiązania z tytułu dostaw i usług,

 zobowiązania wekslowe,

 zobowiązania z tytułu podatków , ceł, ubezpieczeń społecznych,

 zobowiązania z tytułu wynagrodzeń,

 zobowiązania wewnątrzzakładowe oraz pozostałe zob. krótkoterminowe.[39]

Fundusze specjalne odzwierciedlają stan zakładowego funduszu świadczeń socjalnych[40], tworzonego na podstawie ustawy z dnia 04.03.1994r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.[41]

 

Rysunek 3: Schemat pasywów przedsiębiorstwa

 

Źródło: Opracowano na podstawie „Analiza ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa” praca zbiorowa pod redakcją S.Kasiewicza., op. cit. Warszawa 1995, s.25

 

 

 

1.3.2.                  Wstępna analiza bilansu

 

Bilans przedstawia sytuację finansową przedsiębiorstwa. Aby dokonać jej oceny należy zbadać relacje pomiędzy poszczególnymi elementami majątku przedsiębiorstwa i źródeł jego finansowania.

Wstępna analiza bilansu przedsiębiorstwa obejmuje badanie:

 struktury majątkowej na podstawie wskaźników struktury aktywów,

 struktury kapitałowej, poprzez ustalenie wskaźników struktury pasywów,

 struktury kapitałowo majątkowej.[42]

Może być przeprowadzona w ujęciu statycznym i dynamicznym. W ujęciu statycznym bada się stan zjawiska w pewnym określonym momencie. W ujęciu dynamicznym bada się zmiany zachodzące w ciągu pewnego okresu np. kilku lat. Pozwala  to określić dynamikę zjawisk i kierunki zachodzących zmian.

Przy wstępnej analizie bilansu stosuje się dwa rodzaje wskaźników:

 wskaźniki dynamiki, wskazujące kierunek i stopień zmian poszczególnych elementów bilansu, w porównaniu do ich poziomu w bilansach wcześniejszych,

 wskaźniki struktury, wskazujące udział poszczególnych pozycji majątku i źródeł ich finansowania w ogólnych ich wielkościach.

            Zastosowanie wymienionych wskaźników musi zostać poprzedzone ustaleniem stopnia szczegółowości analizy, który określi wymagany poziom agregacji danych bilansowych stanowiących podstawę obliczeń.

            Struktura majątkowa informuje o sposobie zaangażowania kapitału przedsiębiorstwa. Do jej badania stosuje się wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w określone środki gospodarcze. Formuły tych wskaźników zaprezentowano w tablicy nr 2.


 

Tablica 2: Wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w środki gospodarcze.

 

 

Źródło: M.Sierpińska, T. Jachna, „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych.”, op.cit. s.52

 

            Najistotniejszymi z wymienionych są wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w trwałe i obrotowe składniki majątku. W różnych branżach oraz przy zastosowaniu różnych technologii wskaźniki mogą przyjmować inne wartości. Szczególnie duży  udział trwałych składników w majątku przedsiębiorstwa występuje w przemysłach wydobywczych, budownictwie, rolnictwie, hotelarstwie. Im większy jest udział trwałych składników majątku w jego strukturze tym mniejsza jest zdolność przedsiębiorstwa do wypracowania przychodu.

            W badaniu struktury kapitałów podstawowe znaczenie mają wskaźniki zaprezentowane w tablicy 3.

 

Tablica 3:  Wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitały własne i obciążenia kapitałami obcymi.

 

 

Źródło: M.Sierpińska, T. Jachna, „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych.”, op. cit. s. 53

           

            Pionową strukturę kapitałów finansujących majątek przedsiębiorstwa można ustalić za pomocą wskaźników wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitał własny oraz wskaźnikami obciążenia zobowiązaniami długo i krótkoterminowymi. Pozostałe zaprezentowane wskaźniki mają charakter uzupełniający.

            W ramach wstępnej analizy bilansu dokonuje się również analizy poziomych powiązań między poszczególnymi pozycjami aktywów i pasywów. Pozwala to na dokonanie oceny struktury kapitałowo-majątkowej. Tę część analizy rozpoczynamy od ustalenia udziału kapitału własnego w finansowaniu majątku trwałego przedsiębiorstwa.

 

 

            Jeśli majątek trwały jest w pełni pokryty kapitałem własnym, to wówczas zachowana jest tzw. złota reguła bilansowa. Zgodnie z nią trwałe składniki majątku przedsiębiorstwa powinny być finansowane z kapitału własnego ponieważ ta właśnie część majątku, jak również kapitału własnego oddawana jest do dyspozycji przedsiębiorstwa na długi okres czasu. Utrzymanie  tej zasady w wielu przedsiębiorstwach jest niemożliwe, zwłaszcza w przedsiębiorstwach prowadzących duże inwestycje. Stąd też zgodnie ze złotą regułą bankową dopuszcza się możliwość finansowania majątku trwałego kapitałem stałym, na który składa się kapitał własny i zobowiązania długoterminowe.

            Stopień pokrycia majątku trwałego kapitałem stałym:

 

 

            Nieprzestrzeganie wymienionych zasad i częściowe nawet finansowanie majątku trwałego krótkoterminowym kapitałem obcym grozi zachwianiem równowagi finansowej przedsiębiorstwa i może prowadzić do jego upadłości.

            Majątek obrotowy charakteryzujący się zazwyczaj wyższą płynnością może być finansowany zobowiązaniami krótkoterminowymi. Jeśli kapitał krótkoterminowy w pełni pokrywa majątek obrotowy wówczas zachowana jest złota reguła bilansowa w stosunku do obrotowych składników majątku. Stopień tego finansowania przedstawia relacja przedstawiona poniżej.

 

            Klasyczne ujęcie zasad finansowania majątku zakłada możliwość pokrycia kapitałem stałym również części majątku obrotowego. Część kapitału  stałego finansującą majątek obrotowy nazywamy kapitałem obrotowym netto lub kapitałem pracującym.

 

Kapitał obrotowy  =  kapitał stały  -  majątek trwały

 

            Jego zadaniem jest zmniejszenie ryzyka związanego z długotrwałym zamrożeniem części środków w należnościach, materiałach lub trudno zbywalnych wyrobach gotowych.

 

Rysunek 4: Dodatni poziom kapitału obrotowego.

Źródło: M.Sierpińska, T. Jachna, „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych.”, op. cit. s. 55

 

            Powyższy rysunek przedstawia sytuację, w której część środków obrotowych w przedsiębiorstwie finansowana jest kapitałami długoterminowymi. Może nim być w pełni kapitał stały, suma części kapitału własnego i zobowiązań długoterminowych lub kapitał pochodzący tylko z kredytów i pożyczek.

            Wielkość kapitału obrotowego przedsiębiorstwa wykorzystywana jest w badaniu jego struktury majątkowo-kapitałowej. Ustala się relacje między kapitałem obrotowym, a majątkiem przedsiębiorstwa ogółem:

 

 

lub między kapitałem obrotowym, a majątkiem obrotowym:

 

 

 

1.4.      Rachunek zysków i strat

 

 

1.4.1.                  Budowa rachunku zysków i strat

 

 

            Zgodnie z art. 47 ustawy o rachunkowości w rachunku zysków i strat wykazuje się oddzielnie przychody, koszty, zyski i straty nadzwyczajne oraz obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego za bieżący i poprzedni rok obrotowy.

            Przedsiębiorstwa mogą sporządzać rachunek zysków i strat w dwóch wariantach: jako rachunek porównawczy lub rachunek kalkulacyjny. Zależy to od rodzaju prowadzonej ewidencji kosztów. Porównawczy rachunek wyników mogą sporządzać  podmioty:

 ewidencjonujące koszty tylko w układzie rodzajowym

 ewidencjonujące koszty w układzie rodzajowym i kalkulacyjnym.

Kalkulacyjny rachunek wyników mogą sporządzać podmioty:

 ewidencjonujące koszty tylko w układzie kalkulacyjnym

 ewidencjonujące koszty w układzie kalkulacyjnym i rodzajowym.

W porównawczym rachunku zysków i strat po stronie „przychody i zyski” wykazuje się w pozycji A:

·      przychody ze sprzedaży produktów skorygowane o podatek od towarów i usług (VAT),

·      zmiana stanu produktów,

·      przychód ze sprzedaży towarów i materiałów skorygowany o podatek od towarów i usług (VAT),

·      koszt wytworzonych świadczeń na własne potrzeby jednostki.

            Po stronie „koszy i straty” podaje się w pozycji A:

·      wartość sprzedanych towarów i materiałów,

·      zużycie materiałów i energii,

·      usługi obce,

·      podatki i opłaty,

·      wynagrodzenia,

·      świadczenia na rzecz pracowników,

·      amortyzacja,

·      pozostałe koszty bez pozostałych kosztów operacyjnych, kosztów, finansowych oraz obciążających bezpośrednio fundusze specjalnego przeznaczenia.

            Porównując przychody ze sprzedaży i zrównane z nimi z kosztami działalności operacyjnej otrzymamy „zysk ze sprzedaży” bądź „stratę ze sprzedaży”. Dodatnia różnica między tymi przychodami, a kosztami działalności operacyjnej oznacza zysk ze sprzedaży, a ujemna - stratę.

            W pozycji C po stronie „przychody i zyski” wykazuje się pozostałe przychody operacyjne do których zalicza się:

·      przychody ze sprzedaży składników majątku trwałego (wartości niematerialnych i prawnych, środków trwałych, inwestycji),

·      dotacje,

·      pozostałe przychody operacyjne do których zalicza się np. dofinansowanie obiektów socjalnych, opłaty za dzierżawę środków trwałych, otrzymane odszkodowania, kary, grzywny, darowizny lub umorzenie zobowiązań.

            Przychody i zyski z tej pozycji pomniejszane są o pozostałe koszty operacyjne na które składają się:

·      wartość sprzedanych składników majątku trwałego ( wartości niematerialnych i prawnych, środków trwałych, inwestycji)

·      pozostałe koszty operacyjne takie jak koszty utrzymania obiektów socjalnych, amortyzacja dzierżawionych środków trwałych, kary i grzywny.

            Dodając do zysku (straty) ze sprzedaży pozostałe przychody operacyjne i odejmując pozostałe koszty operacyjne otrzymamy zysk operacyjny. W rachunku zysków i strat przedstawiony jest w pozycji D jako zysk (strata) na działalności operacyjnej.

            W pozycji E po stronie przychodów i zysków ujmowane są „przychody finansowe”. Składają się na nie:

·      dywidendy z tytułu posiadanych udziałów i akcji,

·      odsetki uzyskane

·      pozostałe, jak np. przychody ze sprzedaży papierów wartościowych, zrealizowane dodatnie różnice kursowe, odsetki od udzielonych kredytów i pożyczek, dyskonto uzyskane przy zakupie weksli, czeków obcych i papierów wartościowych.[43]

            Po stronie kosztów i strat ujmuje się koszty finansowe:

·      odpisy aktualizujące wartość finansowego majątku trwałego oraz krótkoterminowych papierów wartościowych,

·      odsetki do zapłacenia,

·      pozostałe koszty finansowe, np. zrealizowane ujemne różnice kursowe, wartość nabycia sprzedanych papierów wartościowych.

            Po dodaniu do zysku operacyjnego przychodów finansowych i odjęciu kosztów finansowych otrzymujemy zysk (stratę) brutto na działalności gospodarczej. Zysk ten skorygowany o saldo zysków i strat nadzwyczajnych daje zysk brutto.

            Przez zyski i straty nadzwyczajne rozumie się „skutki finansowe zdarzeń powstających niepowtarzalnie, poza zwykłą działalnością jednostki, a w szczególności spowodowanych zdarzeniami losowymi, zaniechaniem lub zawieszeniem pewnego rodzaju działalności w tym również istotną zmianą metod produkcji lub sprzedażą zorganizowanej części jednostki oraz postępowaniem układowym lub naprawczym”[44]

            Zysk brutto pomniejszony o obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego daje zysk netto. Tworzenie zysku przedstawia rysunek nr 5.

            Sporządzenie kalkulacyjnego rachunku zysków i strat wymaga zastąpienia rodzajowego układu kosztów po stronie kosztów i strat układem kalkulacyjnym. Kalkulacyjny układ kosztów umożliwia wykazanie związku kosztów z celem na jaki zostały one poniesione, uwzględnienie przy rozliczaniu kosztów produkcji nie zakończonej oraz wydzielenie kosztów kolejnych etapów produkcji i kosztów funkcji związanych z przedmiotem działalności przedsiębiorstwa np. kosztów sprzedaży i reklamy, kosztów zakupu materiałów itp.[45]

            Kalkulacyjny układ kosztów obejmuje następujące grupy kosztów składających się na koszt własny produkcji sprzedanej:

·      techniczny koszt wytworzenia sprzedanych wyrobów i usług na który składają się koszty bezpośrednie oraz koszty wydziałowe,

·      koszty ogólnego zarządu i koszty sprzedaży produktów, a więc koszty utrzymania zarządu, organizacji i obsługi produkcji, koszty załadunku, opakowania, przewozu i spedycji wyrobów,

·      koszty handlowe związane z prowadzeniem działalności handlowej (np. koszty utrzymania hurtowni i sklepów)


 

 

Rysunek 5 Tworzenie zysku netto w przedsiębiorstwie.

Źródło: Opracowano na podstawie „Analiza ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa” praca zbiorowa pod redakcją S.Kasiewicza., op.cit.

 


 

 

1.4.2.                  Wstępna analiza rachunku zysków i strat

 

 

            Wstępnej analizy rachunku wyników dokonuje się na podstawie analitycznej jego wersji. Ułatwia to formułowanie ocen o kształtowaniu się poszczególnych wielkości w przeszłości oraz o przewidywanych rozmiarach przychodów, kosztów, wyników finansowych i rentowności w przyszłości.

            Wstępna analiza rachunku zysków i strat obejmuje:

1.   Analizę porównawczą danych rocznych i wieloletnich.

2.   Analizę struktury.

            Analiza porównawcza rachunku wyników finansowych nazywana jest również analizą poziomą. Polega na porównaniu między sobą poszczególnych pozycji rachunku zysków i strat. Każda pozycja może być porównana z  odpowiednią pozycją w roku poprzednim, lub w większej liczbie lat wcześniejszych. Porównania takie przeprowadzone dla dwóch lub większej liczby lat pozwalają ustalić wzrost lub zmniejszenie poszczególnych wielkości rachunku wyników w wielkościach absolutnych, bądź za pomocą wskaźników dynamiki. Jeżeli analiza dotyczy okresu wielu lat, to możliwe jest ustalenie trendów kształtowania się poszczególnych wielkości, takich jak na przykład: sprzedaż, koszty wytworzenia wyrobów i usług, koszt własny produkcji sprzedanej, zysk operacyjny, przychody i koszty finansowe, zysk brutto, zysk netto. Ułatwia to ocenę prawidłowości kształtowania się poszczególnych zjawisk w przeszłości oraz prognozowanie ich kształtowania się w przyszłości.

            Analiza struktury rachunku zysków i strat nazywana jest też analizą pionową. Polega ona na ustaleniu udziału poszczególnych pozycji rachunku wyników w sprzedaży. Wskaźniki struktury można porównać w czasie i wówczas uchwycone zostaną zmiany struktury sprzedaży w określonym przedziale czasu. Wskaźniki struktury można również porównać  z odpowiednimi wskaźnikami w innym przedsiębiorstwie lub ze średnimi wskaźnikami w danej branży.

 

 

1.5.      Analiza rachunku przepływów pieniężnych

 

 

 

            Rachunek przepływów pieniężnych jest zestawieniem bazującym na dwóch sprawozdaniach: bilansie i rachunku zysków i strat. Jest on w swej istocie  zbliżony do rachunku wyników ponieważ operuje  strumieniami, a nie stanem na konkretny moment tak jak bilans.

            Istotą przepływów pieniężnych jest ustalenie różnicy między wpływami a  wydatkami pieniężnymi poniesionymi w danym okresie. Nadwyżka oznacza dopływ środków pieniężnych i nazywana jest często angielskim terminem cash flow.  W największym uproszczeniu składa się na nią zysk po opodatkowaniu (zysk netto) oraz amortyzacja.

 

 

            Oprócz nadwyżki finansowej, jaką przedsiębiorstwo wygospodarowało w  danym okresie korzysta ono również z innych źródeł przychodów:

·      długoterminowych w postaci nowych akcji bądź dopłat udziałów do funduszu założycielskiego zwiększających kapitały własne oraz zaciągania kredytów i pożyczek,

·      krótkoterminowych, dotyczących zwiększenia stanu wszelkich zobowiązań oraz zmniejszenia stanu środków obrotowych w których zamrożone są środki pieniężne.[46]

            Przepływy pieniężne obejmują przychody finansowe oraz sposoby ich zagospodarowania. Ich ideę obrazuje rys 6

 

Rysunek 6 Struktura przepływów finansowych w przedsiębiorstwie.

 

 

 

 Źródło: M.Sierpińska, T. Jachna, „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych.”, op. cit. s. 72

 

            Mimo dużej zbieżności, jeśli chodzi o istotę rachunku zysków i strat i rachunku przepływów pieniężnych, salda tych rachunków mają inną interpretację ekonomiczną.

            Zysk wyrażający nadwyżkę przychodów nad kosztami jest miernikiem sprawności procesu wytwarzania i sprzedaży. Nie zawsze jednak pozwala na prawidłową ocenę sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, a zwłaszcza jego zdolności płatniczej. Wygospodarowanie nawet dużego zysku nie oznacza, że przedsiębiorstwo będzie miało środki na regulowanie w terminie swoich zobowiązań, a także na prowadzenie właściwej polityki rozwojowej. Zysk jest źródłem dopływu dodatkowych pieniędzy tylko wtedy, gdy nie jest "uwięziony" w  należnościach lub zapasach. Dlatego też miernikiem gospodarki finansowej nie jest zysk, lecz wynik rachunku przepływów pieniężnych.[47]

            Rachunek przepływów pieniężnych wykorzystywany jest przede wszystkim do oceny płynności finansowej. Analiza bilansu pozwala określić płynność w danym momencie bilansowym, jest więc analizą statyczną. Obliczanie cash flow jest rachunkiem płynności w ujęciu dynamicznym. Między obydwoma ujęciami analizy płynności istnieje ścisła zależność, gdyż dopływ środków pieniężnych, a więc najbardziej płynnych aktywów, przyczynia się także do wzrostu statycznych kryteriów płynności.

            Statyczna analiza płynności określa jedynie stan płynności w danym momencie. Nie dostarcza natomiast informacji o przyczynach kształtowania się tego stanu. Dopiero dynamiczny rachunek płynności na podstawie strumieni wpływów i wydatków umożliwia prześledzenie procesów finansowania i  pozwala na ustalenie przyczyn stanu płynności w okresie objętym analizą.

            Zestawienie przepływów pieniężnych służy nie tylko do oceny sytuacji płatniczej przedsiębiorstwa w przeszłości (rachunek ex post), ale może być podstawą planowania  przyszłych wpływów i wydatków (rachunek ex ante).

            Celem rachunku ex post nie jest ustalenie salda końcowego. Jest ono znane i wynika z różnicy stanu środków pieniężnych wykazanych w bilansie na początek i koniec okresu sprawozdawczego. Zestawienia przepływów pieniężnych dokonuje się, aby odtworzyć wszystkie źródła przychodów i sposoby zagospodarowania tych środków. Jeżeli przedsiębiorstwo wykorzystywało jako źródło finansowania kredyt bankowy, to koszty obsługi długu wpłyną na wynik finansowy. Niektóre przychody mają charakter okazjonalny np. podwyższenie kapitału akcyjnego bądź zakładowego, emisja obligacji, sprzedaż papierów wartościowych, udziałów, gruntów lub środków trwałych. Wykorzystanie tych źródeł finansowania w analizowanym okresie ogranicza możliwość skorzystania z nich w okresie następnym.

            W przypadku wydatków ogromną rolę odgrywa ich struktura. To jaka część środków finansowych została przeznaczona na rozwój przedsiębiorstwa, inwestycje związane z realizacją postępu technicznego, zwiększenie kapitału obrotowego, a jaka na wypłaty dla załogi i właścicieli, pozwala ocenić zdolność firmy do generowania dochodów w przyszłości. Wiąże się to bezpośrednio z  przyszłą zdolnością do wywiązywania się ze zobowiązań wobec banków, dostawców, załogi i właścicieli.

            Rachunek cash flow ex ante zestawia prognozowane wpływy pieniężne z  wydatkami, wynikającymi z zaplanowanych rozmiarów działalności i  przewidywanej polityki rozwojowej. Wydatki te powinny być grupowane według ich wagi oraz stopnia pilności. Zestawienie prognozowanych przepływów pieniężnych ma ogromne znaczenie w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Pozwala ocenić czy przyszłe przychody ze sprzedaży wyrobów i usług wystarczą na pokrycie niezbędnych wydatków, czy konieczne będzie, i w jakim zakresie, uzupełnienie środków z innych źródeł.

 

 

II.             Analiza wyniku finansowego przedsiębiorstwa

 

2.1.      Analiza czynników wpływających na poziom wyniku finansowego

 

            Badaniem zależności pomiędzy wynikiem finansowym, a czynnikami kształtującymi jego poziom zajmuje się analiza przyczynowa lub czynnikowa. Analiza czynnikowa ustala zarówno charakter zależności wyniku finansowego od czynników wpływających na jego poziom, jak też siłę oddziaływania poszczególnych czynników na przyrost lub spadek wyniku finansowego. Stosuje się w niej różne metody rachunkowe, matematyczne i statystyczne. Jedną z  najczęściej stosowanych jest metoda izolacji, która może występować w kilku odmianach:

·        podstawień łańcuchowych

·        reszty

·        funkcyjna

·        podstawień krzyżowych

·        różnic cząstkowych

·        wskaźnikowa

·        proporcjonalnego podziału odchyleń

·        logarytmowania itp.

            Zastosowanie metody podstawień łańcuchowych wymaga wykonania kolejno następujących po sobie działań:

1.      obliczenie odchylenia bezwzględnego badanej wielkości ekonomicznej,

2.      ustalenie czynników, które wpłynęły na odchylenie poziomu badanego zjawiska,

3.      obliczenie stopnia, w jakim zmienił się każdy z oddziałujących czynników,

4.      określenie formuły matematycznej wyrażającej badane zjawisko gospodarcze,

5.      obliczenie przy wykorzystaniu tej formuły, jak zmiana oddziałującego czynnika wpłynęła na odchylenie poziomu badanego zjawiska.

            Jeżeli badana wielkość jest iloczynem trzech czynników, możemy ją zapisać formułą:

S0 = a0 x b0 x c0,

S1= a1 x b1 x c1,

gdzie:

S0 - poziom badanego zjawiska w okresie ubiegłym lub według planu,

S1 - poziom badanego zjawiska w okresie sprawozdawczym,

a0,b0,c0 - poziom czynników przyjętych z okresu ubiegłego lub z założeń planowych wpływających na kształtowanie się badanego zjawiska,

a1,b1,c1 - poziom czynników z okresu badanego.

            W pierwszej kolejności obliczamy odchylenie bezwzględne:

DS = S1 - S0

            Wpływ poszczególnych czynników na badane zjawisko rozliczymy podstawiając kolejno do podstawy porównań (S0) wielkości czynników z okresu badanego.

            Wpływ zmiany czynnika a na wielkość odchylenia badanego zjawiska wynosi:

Sa = a1 x b0 x c0,

DSa = Sa - S0

 

            Wpływ czynnika b na odchylenie globalne badanego zjawiska równa się:

Sb = a1 x b1 x c0,

DSa = Sa - Sb

 

            Wpływ czynnika c na odchylenie globalne wyniesie:

Sc = a1 x b1 x c1,

DSc = Sc - Sb

 

Prawidłowość obliczeń sprawdzamy za pomocą równania:

 

DS = DSa + DSb + DSc

 

            Odchylenie globalne badanego zjawiska jest sumą odchyleń cząstkowych spowodowanych wpływem poszczególnych czynników na jego wielkość.

            Skróconym zapisem metody podstawień łańcuchowych jest metoda różnicowania. Jej istota polega na tym, że do bazy porównań wyrażonej za pomocą przyjętych do badań czynników, podstawia się różnicę miedzy wielkością czynnika w okresie badanym i w okresie ubiegłym bądź według planu.

            Tok postępowania w metodzie jest następujący:

 

S0 = a0 x b0 x c0,

S1= a1 x b1 x c1,

DS = S1 - S0

DSa - odzwierciedla wpływ zmiany czynnika a na odchylenie badanego zjawiska:

 

Sa = (a1 - a0) x b0 x c0,

 

DSb - odzwierciedla wpływ zmiany czynnika b na odchylenie badanego zjawiska:

 

Sb = a1 x (b1 - b0) x c0,

 

DSc - odzwierciedla wpływ zmiany czynnika c na odchylenie badanego zjawiska:

 

Sb = a1 x b1 x (c1 - c0),

 

            Podobną technikę obliczeń można zastosować przy większej liczbie czynników.[48]

            Metoda podstawień łańcuchowych jest prosta do zastosowania, jednak ma ona szereg mankamentów ograniczających jej praktyczne wykorzystanie. Czynniki wpływające na badane zjawisko muszą być wyrażone w postaci formuły matematycznej (iloczyny, ilorazu, sumy iloczynów lub różnicy sum iloczynów). W praktyce istnieje trudność w dobraniu takiego kompletu czynników, które by łącznie odzwierciedlały wielkość odchylenia. Muszą to być czynniki jednorodne w swojej treści ekonomicznej. Wyniki obliczeń w tej metodzie zależą przede wszystkim od zastosowanej kolejności podstawień, która bezwzględnie musi być zachowana. Na podstawie logicznego układu zjawisk przyjęto, że należy podstawiać najpierw czynniki ilościowe, a w następnej kolejności czynniki wartościowe. Jeśli jednak wystąpi kilka czynników ilościowych, powstaje problem kolejności ich podstawiania. Trzeba wówczas rozstrzygnąć który z tych czynników przyjąć jako pierwszy do obliczeń, a następnie zachować do końca obliczeń raz ustaloną kolejność podstawiania.

            Metoda kolejnych podstawień może być stosowana w badaniach analitycznych w przypadku liniowej zależności poszczególnych zjawisk. Wpływ zmiany tego zjawiska o pewną wielkość na zmiany innego zjawiska można określić bowiem wtedy, gdy zachodzą między nimi stałe związki przyczynowo skutkowe. Wynik obliczeń będzie prawidłowy jeśli relacje nie są zależne od wzajemnych wpływów czynników oddziałujących łącznia na rozpatrywane zjawisko. Może bowiem wystąpić oddziaływanie bezpośrednie jednego zjawiska na drugie lub oddziaływanie pośrednie poprzez zjawisko trzecie. Metoda kolejnych podstawień umożliwia jedynie ustalenie tego pierwszego.

            Metoda reszty zalecana jest do obliczeń wpływu dwóch czynników na badane zjawisko. Najczęściej wykorzystuje się ją do rozliczania wpływu zmian wielkości zatrudnienia i wydajności pracy na przyrost produkcji. Pozwala ona na obliczenie wpływu poszczególnych czynników na zmiany badanego zjawiska, przy czym wpływ ostatniego czynnika jest "resztą", czyli różnicą między odchyleniem globalnym, a sumą wpływu innych przyjętych do badań czynników. Metoda reszty opiera się na założeniu, że tempo zmian produkcji (Wp) jest sumą tempa zmian czynników wpływających na jej zmiany, czyli:

-        tempa zmian zatrudnienia (Wz),

-        tempa zmian technicznego uzbrojenia pracy (Wu),

-        tempa zmian produktywności środków trwałych, wyrażającej wpływ postępu technicznego i organizacyjnego na zmiany wielkości produkcji (Wpm).

            Przyjmując, że między czynnikami wpływającymi na przyrost produkcji istnieje współzależność liniowa, ich udział w przyroście tej produkcji można obliczyć według następującego toku postępowania:

           - procentowy udział zatrudnienia w przyroście produkcji,

 

           - procentowy udział przyrostu technicznego uzbrojenia w                                   przyroście produkcji,

- procentowy udział zmian produktywności środków

                                   trwałych w przyroście produkcji.

            Metoda reszty daje identyczne wyniki, jak metoda łańcuchowego podstawiania.

            Metoda różnic cząstkowych polega na ustalaniu, oprócz odchyleń cząstkowych wyrażających wpływ pojedynczych czynników, także odchyleń określających łączny wpływ paru czynników i traktowaniu ich jako oddzielne elementy przyczynowe. Tok postępowania w metodzie narzuca konieczność:

1.      obliczenia wpływu poszczególnych czynników oddzielnie, przyjmując za każdym podstawieniem założenie, że pozostałe czynniki nie uległy zmianie, co uzasadnia przyjęcie ich w wielkościach stanowiących podstawę odniesienia,

2.      ustalenia łącznego wpływu kolejnych par czynników, pierwszego i drugiego, pierwszego i trzeciego, drugiego i trzeciego oraz wszystkich trzech czynników łącznie.

            W metodzie różnic cząstkowych otrzymuje się zawsze jednakowe wyniki, bez względu na kolejność podstawiania poszczególnych czynników, co należy do niewątpliwych zalet tej metody. Ponadto wydzielanie łącznych odchyleń poszczególnych grup czynników, pozwala na dokładniejsze zbadanie przyczyn zmian określonego zjawiska gospodarczego.

            Obliczanie odchyleń za pomocą metody różnic cząstkowych, przy trzech czynnikach kształtujących zmiany badanego zjawiska, przedstawia się następująco:

S0 = a0 x b0 x c0,

S1= a1 x b1 x c1,

DS = S1 - S0

Sa = (a1 - a0) x b0 x c0,

Sb = a1 x (b1 - b0) x c0,

Sb = a1 x b1 x (c1 - c0),

Sab = (a1 - a0) x (b1 -b0) x c0,

Sac = (a1 - a0) x b0 x (c1 - c0),

Sbc =  a0 x (b1 - b0) x (c1 - c0),

Sabc = (a1 - a0) x (b1 - b0) x (c1 - c0),

DS = DSa + DSb + DSc + DSab + DSac + DSbc + DSabc

            Suma wszystkich odchyleń indywidualnych i grupowych daje łącznie odchylenie globalne badanego zjawiska.

            Metoda wskaźnikowa, podobnie jak metoda różnic cząstkowych, polega na obliczaniu odchyleń indywidualnych dla poszczególnych czynników oraz odchyleń łącznych dla kolejnych grup czynników. Ich suma stanowi odchylenie globalne badanej wielkości ekonomicznej. Metoda wskaźnikowa pozwala na uzyskanie dokładnych i niezmiennych wyników, niezależnie od kolejności podstawiania czynników. Tok postępowania tą metodą, przy wykorzystaniu trzech czynników wpływających na zjawisko, jest następujący:

 

S0 = a0 x b0 x c0,

S1= a1 x b1 x c1,

DS = S1 - S0

DS  =  DSa + DSb + DSc + DSab + DSac + DSbc + DSabc

 

            Metoda funkcyjna różni się od poprzednich metod tym, że umożliwia otrzymanie jednoznacznych obliczeń, bez względu na kolejność podstawiania czynników wpływających na zmiany badanego zjawiska. Matematyczne formuły, przyjęte w tej metodzie, pozwalają na uchwycenie związku między wielkością wyników w okresie przyjętym za podstawę odniesienia a rzeczywistą wielkością porównywanych czynników. Wadą tej metody jest jej duża pracochłonność związana z ustalaniem wyników obliczeń.

            Zanim przystąpi się do obliczania odchyleń niezbędne jest ustalenie stopnia zmian poszczególnych czynników przyjętych w dalszych obliczeniach. Określa się je według poniższych wzorów:

Obliczenie wielkości odchyleń przedstawiono poniżej:

1. Wpływ zmian czynnika a na badaną wielkość:

2. Wpływ zmian czynnika b na badaną wielkość:

3. Wpływ zmian czynnika c na badaną wielkość:

            Metoda funkcyjna może mieć zastosowanie nie tylko w zależnościach stanowiących iloczyn, lecz również w przypadku występowania ilorazów z tym, że:

1.      wielkości A,B,C dla czynników w liczniku oblicza się w identyczny sposób, jak przy iloczynach,

2.      wielkości A,B,C dla czynników w mianowniku ustala się dzieląc podstawę porównań przez wielkości rzeczywiście osiągnięte:

            Metoda funkcyjna pozwala na uzyskanie dokładnych wielkości odchyleń, co przesądza o jej praktycznej przydatności.

            Metoda podstawień krzyżowych polega na kolejnym przemnażaniu różnic badanych czynników przez średnie wielkości czynników pozostałych. Specyficzny dla tej metody sposób ustalania odchyleń cząstkowych wymaga zastosowania trzech etapów badań. W pierwszym etapie ustala się pierwszy wariant odchyleń cząstkowych DS’ mnożąc kolejno różnice wielkości poszczególnych czynników przez średnią arytmetyczną sumy iloczynów faktycznej i bazowej wielkości pozostałych czynników.

I etap

Wpływ zmiany czynnika a

Wpływ zmiany czynnika b

Wpływ zmiany czynnika b

II etap

III etap

DSa = DSa+2/3*(DS’’a-DS’a)

DSb = DSb+2/3*(DS’’b-DS’b)

DSc = DSc+2/3*(DS’’c-DS’c)

 

            W trzecim ostatecznym etapie obliczeń do odchyleń ustalonych w etapie pierwszym dodajemy 2/3 różnicy między odchyleniami ustalonymi w etapie drugim i pierwszym.

 

2.2.      Zasady podziału wyniku finansowego w różnych formach przedsiębiorstw.

 

 

            Na koniec roku obrotowego przedsiębiorstwo osiąga zysk lub ponosi stratę. Zysk po opodatkowaniu i uwzględnieniu innych obowiązkowych obciążeń podlega podziałowi. Może on być pozostawiony w przedsiębiorstwie i przeznaczony na jego rozwój, lub wypłacony właścicielom.

            W spółce akcyjnej o podziale zysku lub pokryciu straty decyduje walne zgromadzenie akcjonariuszy. Na zwyczajnym walnym zgromadzeniu, które powinno odbyć się w ciągu sześciu miesięcy po upływie każdego roku obrotowego, akcjonariusze podejmują trzy podstawowe decyzje:

1. Rozpatrują i zatwierdzają sprawozdanie finansowe.[49]

Akcjonariusze nie mogą, bez negatywnych konsekwencji dla spółki, po prostu odmówić zatwierdzenia, ponieważ obowiązkiem publicznym ciążącym na spółce jest opublikowanie sprawozdania finansowego, ponadto jest ono wymagane przez przepisy podatkowe. Akcjonariusze mogą natomiast dokonać dowolnych zmian w treści sprawozdania, a wówczas zarząd wolny jest od odpowiedzialności organizacyjnej za zgodność tych zmian z prawem i ich rzetelność. Odpowiedzialność tę ponosi spółka.[50]

2. Podejmują uchwałę o podziale zysku czyli przeznaczeniu go w dowolnych częściach na cele spółki i dywidendę. Na podstawie art. 427 KH z podziału wyłączona jest część zysku przeznaczona na kapitał zapasowy. Jest on tworzony na pokrycie strat bilansowych przez odpis 8% czystego zysku rocznego dopóki kapitał ten nie osiągnie przynajmniej jednej trzeciej kapitału akcyjnego. W razie wystąpienia strat zgromadzenie zajmuje się ich pokryciem. Można wytóżnić następujące sposoby pokrycia strat:

·        przez podwyższenie kapitału akcyjnego, ale pod warunkiem emisji akcji po cenie emisyjnej wyższej od wartości nominalnej. Nadwyżka trafi wówczas do kapitału rezerwowego, a potem może być przeznaczona na pokrycie straty.

·        przez rozwiązanie istniejącego kapitału rezerwowego albo innych kapitałów i funduszy zapasowych i rezerwowych.

·        z zysku przyszłych lat.( Nie wolno pozostawić nie pokrytej straty na rok przyszły dopóki istnieje kapitał rezerwowy)

·        przez obniżenie kapitału akcyjnego bez spłat dla akcjonariuszy.

3. Udzielają władzom spółki tzw. pokwitowania z wykonania obowiązków.

            W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością prawo do zysku dają posiadane udziały. Wspólnicy mają prawo do czystego zysku wynikającego z rocznego bilansu, jeżeli w myśl umowy spółki czysty zysk nie został wyłączony od podziału. [51] Zyskiem jest kwota, która wynika z bilansu, sporządzonego za ubiegły rok obrotowy z wyjątkiem, kiedy spółka rozpoczęła działalność w drugiej połowie roku - można wtedy zysk przypadający za tę część roku wypłacić łącznie z zyskiem za cały następny rok. Zgromadzenie wspólników ostatecznie rozstrzyga o podziale zysku, z tym, że uchwała zgromadzenia wspólników w tej sprawie powzięta wbrew prawu lub umowie spółki podlega zaskarżeniu. Tak samo podlega zaskarżeniu uchwała podjęta wprawdzie zgodnie z prawem i umową spółki, ale sprzeciwiająca się dobrym obyczajom i dążąca do pokrzywdzenia wspólnika lub godząca w interesy spółki.[52]

            Wspólnik otrzymuje część zysku odpowiadającą jego udziałowi. Umowa spółki może zawierać postanowienie, że pewnemu wspólnikowi przypada wyższy zysk, niżby to odpowiadało jego udziałowi, może też zawierać postanowienie, że z zysku należy najpierw jemu wypłacić pewną kwotę określoną w stosunku do udziału itp. Całkowite wyłączenie któregokolwiek wspólnika z udziału w zysku jest jednak niedopuszczalne, umowa spółki byłaby wobec takiego wspólnika nieważna.

            Umowa spółki może stanowić czy zysk roczny ma być podzielony, czy też zachowany dla powiększenia kapitału zakładowego albo dla utworzenia kapitału rezerwowego. Zgromadzenie wspólników nie może postanowić, że zysk nie będzie podzielony między wspólników, lecz że się go przeznacza na pewne cele, jak na inwestycje, utworzenie odrębnych funduszy itp. Zgromadzenie tylko wtedy może podjąć uchwałę co do innego przeznaczenia zysku, a nie do podziału między wspólników , gdy mu na to wyraźnie pozwala umowa spółki.[53]

            W przedsiębiorstwie państwowym podjęcie decyzji o sposobie rozdysponowania wyniku finansowego następuje po zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego. Wydatkowany jest rzeczywisty wynik finansowy w części faktycznie pozostającej w dyspozycji przedsiębiorstwa. Firmy państwowe zobowiązane są do dokonywania wpłat z zysku po opodatkowaniu podatkiem dochodowym na rzecz budżetu państwa. Wpłaty z zysku mogą być dokonywane w formie zaliczek miesięcznych lub kwartalnych w wysokości 15 % zysku po opodatkowaniu.[54]

            Zysk ten może być przeznaczony na finansowanie działalności rozwojowej i eksploatacyjnej przez zasilenie funduszu przedsiębiorstwa oraz na wypłatę premii i nagród dla pracowników.

            Ustawa o gospodarce finansowej przedsiębiorstw zezwala na tworzenie dowolnych funduszy z zysku po opodatkowaniu. Najczęściej z zysku dofinansowywany jest Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych.

             W spółdzielni o podziale wyniku finansowego decyduje walne zgromadzenie wspólników[55], które jest jej najważniejszym organem. Walne zgromadzenie tworzą wszyscy członkowie spółdzielni. Statut może stanowić, że jeśli liczba członków spółdzielni przekroczy określony poziom, walne zgromadzenie członków zostaje zastąpione przez zebranie przedstawicieli.

            Spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą.[56] Majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków.[57] Członkowie nie odpowiadają za długi spółdzielni. W zyskach przeznaczonych do podziału członek partycypuje na zasadach określonych w statucie, natomiast w pokryciu ewentualnych strat uczestniczy do wysokości zadeklarowanych udziałów.[58]


 

 

III.          Analiza wskaźnikowa sytuacji finansowej przedsiębiorstwa

 

 

3.1.      Istota analizy wskaźnikowej

 

 

 

 

            Wstępna analiza bilansu nie daje pełnego obrazu kondycji finansowej przedsiębiorstwa, dlatego powinna być wzbogacona przez analizę wskaźnikową, w której wykorzystuje się zarówno dane zawarte w bilansie, jak również w rachunku wyników. Analiza wskaźnikowa polega na obliczeniu odpowiednio dobranych wskaźników charakteryzujących różne aspekty jego działalności w sposób bardziej pogłębiony od wskaźników zawartych we wstępnej analizie bilansu. Istnieje szeroki wachlarz wskaźników jakie mogą być obliczone na podstawie sprawozdań finansowych. Dzięki ujednoliceniu treści tych wskaźników mogą one być jednoznacznie interpretowane nie tylko przez menedżerów, ale również przez kredytodawców i udziałowców firmy. W zależności od potrzeb i zainteresowań poszczególne grupy odbiorców analizy wskaźnikowej ograniczają zakres wskaźników wykorzystywanych w analizie.

            O wartości analizy decydują wskaźniki o dużej pojemności informacyjnej i dlatego dąży się do ograniczenia ich liczby i odpowiedniego grupowania. Najbardziej typowe jest wyróżnienie czterech podstawowych zespołów wskaźników:

1.      wskaźniki płynności,

2.      wskaźniki zadłużenia,

3.      wskaźniki sprawności działania przedsiębiorstwa,

4.      wskaźniki rentowności.[59]

            W spółkach korzystających z kapitału pochodzącego z publicznej emisji akcji istotną staje się ocena firmy przez dostarczycieli kapitału. Wykorzystuje się w niej wskaźniki oceny rynkowej wartości akcji i kapitału.

 

 

3.2.      Analiza płynności finansowej przedsiębiorstwa

 

 

            Warunkiem egzystencji przedsiębiorstwa, oprócz prowadzenia działalności gospodarczej zgodnie z zasadami efektywności gospodarowania, jest zachowanie płynności finansowej, której przejawem jest terminowe regulowanie zobowiązań. Terminowość oznacza, że płatność nastąpi w najpóźniejszym, możliwym do zaakceptowania przez wierzycieli, terminie.

            Brak płynności finansowej może rodzić dla przedsiębiorstwa wiele niekorzystnych skutków, np.:

·        dostawcy mogą żądać zapłaty wyłącznie gotówką,

·        trudniejsze staje się uzyskanie kredytu i rośnie jego cena co w konsekwencji powoduje wzrost kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa,

·        kredytodawcy mogą wywierać wpływ na decyzje przedsiębiorstwa, co oznacza ograniczenie jego suwerenności gospodarczej.

            Analiza płynności dostarcza informacji o zdolności przedsiębiorstwa do wywiązywania się z bieżących zobowiązań tj. zobowiązań płatnych w ciągu 1 roku. Regulowanie zobowiązań bieżących zależy od stanu środków pieniężnych oraz zamiany innych składników majątku obrotowego na gotówkę w  krótkim okresie.

            Środki obrotowe można podzielić na trzy grupy o różnym stopniu płynności.

            Do pierwszej grupy zalicza się środki pieniężne obejmujące środki na rachunkach bankowych, gotówkę w kasie, czeki i weksle obce oraz inne łatwe do upłynnienia krótkoterminowe papiery wartościowe. Środki pieniężne stanowią najbardziej płynną część środków obrotowych, tzw. aktywa płynne pierwszego stopnia. Ich posiadanie pozwala na natychmiastowe regulowanie zobowiązań.

            Do aktywów o drugim stopniu płynności zalicza się należności, których zamiana na gotówkę wymaga uprzedniego ich ściągnięcia.

            Najmniej płynną część majątku obrotowego stanowią zapasy, zaliczane do aktywów o trzecim stopniu płynności. Ich zamiana na gotówkę wymaga największego wysiłku.

            Ogólny pogląd na płynność finansową przedsiębiorstwa umożliwia wskaźnik bieżącej płynności, określany według poniższej formuły:

 

gdzie:

·        aktywa bieżące - to środki pieniężne, krótkoterminowe papiery wartościowe, należności i roszczenia, zapasy, inne aktywa bieżące,

·        pasywa bieżące - zobowiązania krótkoterminowe, tzn. o terminie płatności krótszym niż jeden rok.

            Wzrost wskaźnika oznacza poprawę płynności finansowej przedsiębiorstwa, lecz ważniejsza jest jego wielkość.

            Optymalny poziom wskaźnika bieżącego płynności zależy od specyficznych warunków działania firmy. Między innymi od cyklu inkasa należności i regulowania zobowiązań. Przyjmuje się, że  zadowalający wskaźnik płynności oscyluje wokół wielkości 2. Jeśli obniża się do poziomu 1.5 to ocenia się, że istnieje wysokie ryzyko utraty przez przedsiębiorstwo zdolności do terminowego regulowania zobowiązań.[60]

            Pełniejszy obraz płynności finansowej firmy daje wskaźnik szybki płynności nazywany mocnym testem, który wyraża się wzorem:

 

            Wskaźnik ten ujmuje w liczniku najbardziej płynne aktywa, takie jak: gotówka, depozyty bankowe, łatwo zbywalne papiery wartościowe i należności łatwo ściągalne. Wyłącza się z tych aktywów zapasy, ponieważ by zamienić ten element majątku w gotówkę, należy go wcześniej sprzedać, a to wymaga czasu. Ponadto w przypadku zapasów przestarzałych może to okazać się niemożliwe. Wskaźnik ten pokazuje stopień pokrycia zobowiązań krótkoterminowymi aktywami płynnymi. Podobnie jak w przypadku wskaźnika bieżącego przyjmuje się, że wskaźnik szybki nie powinien być mniejszy od 1. Pożądana jego wielkość mieści się w przedziale 1-1.2, co oznacza, że przedsiębiorstwo może bez trudu spłacić swoje zobowiązania. Niski poziom tego wskaźnika świadczy zazwyczaj o napiętej sytuacji płatniczej. [61]

            Wskaźnik płynności gotówkowej, zwany również wskaźnikiem super szybkim, informuje o tym jaka część zobowiązań bieżących może być uregulowana bez zwłoki, gdyby stały się one w danym momencie wymagalne. Formuła tego wskaźnika ma postać:[62]

            Wskaźnik ten nie przesądza o stopniu wypłacalności przedsiębiorstwa, a jedynie sygnalizuje jego sprawność płatniczą.

            Zachowanie płynności finansowej uwarunkowane jest posiadaniem przez przedsiębiorstwo kapitału obrotowego, określanego też kapitałem pracującym. Jest to ta część kapitału stałego (kapitał własny powiększony o zobowiązania długoterminowe), która nie jest ulokowana w majątku trwałym i jest wykorzystywana do finansowania bieżącej działalności przedsiębiorstwa.[63]

 

Kapitał obrotowy = aktywa bieżące - zobowiązania bieżące

 

            Prawidłowa interpretacja wskaźników płynności wymaga często bliższej analizy poszczególnych pozycji aktywów i pasywów bieżących, zbadania ich stanu, terminu płatności, porównania do poziomów normalnych czy też uzasadnionych.

 

 

3.3.      Istota i pomiar sprawności działania przedsiębiorstwa

 

 

            Do pomiaru aktywności przedsiębiorstwa w zakresie wykorzystania zasobów majątkowych firmy służą wskaźniki sprawności działania, nazywane też wskaźnikami obrotowości. Ich istotą jest rozpatrywanie relacji między odpowiednim wskaźnikiem dynamicznym, wyrażającym przychód ze sprzedaży w cenach brutto, netto lub kosztach własnych, a wskaźnikiem statycznym, wyrażającym przeciętny stan zaangażowanych w działalności składników majątkowych. Taka relacja w warunkach działalności produkcyjnej określana jest także jako wskaźnik produktywności majątku.

            Na ocenę pozytywną zasługuje wyższy poziom lub tendencja rosnąca wskaźnika obrotowości (produktywności) majątku., ponieważ świadczy to o wyższej efektywności wykorzystania zasobów majątkowych.

            Określoną wielkość przychodu ze sprzedaży można uzyskać angażując większe zasoby środków wykazujących stosunkowo wolniejszy obrót w cyklu okrężnym lub też mniejszy stan środków szybko krążących. Pierwsza metoda nazywana jest gospodarką ekstensywną, druga intensywną. Efektywność wykorzystania  zasobów majątkowych zależy także od ich wewnętrznej struktury. Cechą ogólną majątku trwałego jest niski stopień obrotowości, gdyż jako środki pracy zużywają się stopniowo, przenosząc swą wartość na produkty pracy w dłuższym okresie. Inny charakter ma majątek obrotowy, wykazujący wysoki stopień obrotowości, bowiem w typowym procesie przetwórczym zakupione materiały zużywają się całkowicie w jednym cyklu, w którym zespalając się ze środkami pracy i pracą żywą tworzą produkty pracy podlegające sprzedaży i zamianie na środki pieniężne.

            Najogólniejszym wskaźnikiem charakteryzującym efektywność wykorzystania majątku jest wskaźnik obrotowości aktywów. Ujmuje on wszystkie składniki majątku i jest wskaźnikiem o największej pojemności w tej grupie. Określa on ile razy sprzedaż netto jest większa od aktywów posiadanych przez przedsiębiorstwo. Oblicza się go w następujący sposób.[64]

 

Wskaźnik globalnego

=

sprzedaż netto

obrotu aktywami

średni stan aktywów ogółem

 

            Na pozytywną ocenę zasługuje rosnąca tendencja tego wskaźnika . Jego zwiększenie jest istotnym czynnikiem poprawy rentowności przedsiębiorstwa. Niższa od 1 wartość tego wskaźnika sugeruje, że przychody uzyskiwane ze sprzedaży wymagają więcej niż proporcjonalnego zaangażowania majątku.

            Efektywność całego majątku zależy od efektywności wykorzystania majątku trwałego i obrotowego.

            Wskaźnik rotacji środków trwałych ukazuje efektywność wykorzystania środków trwałych uczestniczących w tworzeniu wartości sprzedaży.[65]

 

Wskaźnik rotacji

=

sprzedaż netto

środków trwałych

średni stan środków trwałych

 

            Podobnie jak w przypadku poprzedniego wskaźnika, wyższy jego poziom świadczy o lepszym wykorzystaniu tej części majątku. Poprawa wartości wskaźnika może wynikać między innymi z lepszej organizacji pracy, przeprowadzania systematycznych remontów i konserwacji.

            Przy obliczaniu tego wskaźnika przyjmuje się majątek trwały netto, dlatego przedsiębiorstwo starsze, które dysponuje majątkiem w znacznym stopniu zamortyzowanym, będzie wykazywało rotację wyższą, niż firma w stosunku do niej konkurencyjna, posiadająca nowszy, mniej zamortyzowany majątek.

            Wykorzystanie wskaźnika rotacji środków trwałych w systemie oceny jest szczególnie istotne dla firm, w których środki trwałe stanowią ważny element majątku. Ma natomiast małe znaczenie w firmach, w których sprzedaż w mniejszym stopniu zależy od środków trwałych zaangażowanych w ich działalności.

            Wskaźnik rotacji majątku obrotowego ukazuje ile razy w ciągu roku następuje odtworzenie tego majątku poprzez sprzedaż wyrobów i usług.

 

Wskaźnik rotacji

=

sprzedaż netto

majątku obrotowego

średni stan majątku obrotowego

 

            Im wyższa jest wartość wskaźnika tym lepsza jest sytuacja finansowa przedsiębiorstwa. Należy jednak pamiętać, że wskaźnik zbyt wysoki może być niekorzystny, ponieważ świadczy o zamrożeniu kapitału obrotowego. Wskaźnik zbyt niski może prowadzić do zachwiania rytmiczności produkcji i sprzedaży oraz pogorszenia stopnia wykorzystania środków trwałych.

 

 

 

3.4.      Analiza wspomagania finansowego

 

 

            Analiza płynności pokazuje zdolność przedsiębiorstwa do spłaty zobowiązań bieżących. Do oceny sytuacji finansowej niezbędna jest znajomość możliwości przedsiębiorstwa do wywiązywania się z całkowitego zadłużenia. Do oceny zadłużenia przedsiębiorstwa ma na celu ustalenie, kto dostarczył firmie środków: właściciele, czy zewnętrzni kredytodawcy. Do oceny stopnia zadłużenia służy szereg wskaźników. Najistotniejsze z nich to:

·        wskaźnik ogólnego zadłużenia,

·        wskaźnik zadłużenia kapitału własnego,

·        wskaźnik zadłużenia długoterminowego,

·        wskaźnik zadłużenia środków trwałych.

            Wskaźnik ogólnego zadłużenia przedsiębiorstwa obrazuje strukturę finansowania jego majątku.

 

Wskaźnik ogólnego

=

zobowiązania ogółem

zadłużenia

aktywa ogółem

 

            Wskaźnik ten pokazuje, jaki jest udział kapitałów obcych w finansowaniu majątku przedsiębiorstwa. Im niższy jest jego poziom, tym mniejsze ryzyko finansowe wierzycieli zgodnie z zasadą, że bezpieczniej pożycza się pieniądze tym, którzy je posiadają lub mają inne zabezpieczenie. Z drugiej strony należy pamiętać, że minimalizacja tego wskaźnika ogranicza możliwości rozwoju działalności przedsiębiorstwa i powiększenia rentowności własnego kapitału na zasadzie pozytywnego efektu dźwigni finansowej. Według standardów zachodnich w firmie, w której nie została zachwiana równowaga między kapitałem obcym, a kapitałem własnym, wskaźnik ten powinien oscylować w przedziale 0.57 - 0.67.[66]

            Uzupełniające znaczenie do poprzedniego wskaźnika posiada relacja:

 

Wskaźnik zadłużenia

=

zobowiązania ogółem

kapitału własnego

kapitał własny

 

 

            Kapitał własny ma dla przedsiębiorstwa istotne znaczenie. Jeśli przedsiębiorstwo go nie posiada, to nie ma możliwości pozyskania kapitału obcego. Wysoki udział kapitału własnego w finansowaniu majątku spotyka się ze szczególnie korzystną oceną wierzycieli. Gwarantuje bowiem. że ryzyko związane z prowadzenie działalności gospodarczej obciąża przede wszystkim przedsiębiorstwo. Wraz ze wzrostem wskaźnika rośnie zdolność kredytowa przedsiębiorstwa oraz jego niezależność finansowa pozwalająca podejmować samodzielnie decyzje gospodarcze obciążone wysokim ryzykiem. W USA wartością graniczną w małym biznesie jest proporcja 3:1. Dla średnich i dużych firm relacja ta jest ostrzejsza. Banki niechętnie udzielają kredytów inwestycyjnych, gdy kapitał własny w stosunku do zamierzonego kredytu nie osiąga relacji 1:1.[67]

            Wskaźnik zadłużenia długoterminowego stanowi stosunek zobowiązań długoterminowych do całości kapitału własnego.

 

Wskaźnik zadłużenia

=

zobowiązania długoterminowe

długoterminowego

kapitał własny

 

            Wskaźnik ten określany jest jako wskaźnik długu bądź wskaźnik ryzyka. Zobowiązania długoterminowe dotyczą długów spłacanych w okresie dłuższym niż rok od daty sporządzenia bilansu. Zadowalający poziom tego wskaźnika wynosi 0.5. Wskaźnik wyższy niż 1 świadczy, że zobowiązania długoterminowe są wyższe niż kapitał własny. Zatem racjonalny wskaźnik długu powinien mieścić się w przedziale 0.5 - 1.0. Firmy wykazujące wyższą proporcję długoterminowych zobowiązań do kapitału własnego uważane są za poważnie zadłużone.

            Kredyty długoterminowe najczęściej zabezpieczane są przez określony majątek trwały. Do oceny poziomu zadłużenia firmy można wykorzystać również wskaźnik pokrycia długu w środkach trwałych, określany też wskaźnikiem poziomu zadłużenia środków trwałych.

 

Wskaźnik pokrycia zobowiązań długotermi-

=

rzeczowe składniki majątku trwałego

nowych rzeczowymi składnikami majątku

zobowiązania długoterminowe

 

            Wskaźnik ten informuje o stopniu zabezpieczenia zobowiązań długoterminowych przez rzeczowe składniki majątku tj. ile razy wartość netto tych składników wystarczy na pokrycie danego kredytu.

 

3.5.      Badanie rentowności przedsiębiorstwa

 

 

            Do podstawowych wskaźników rentowności można zaliczyć:

·        wskaźnik rentowności sprzedaży, nazywany również wskaźnikiem zyskowności netto,

·        wskaźnik rentowności majątku, nazywany również wskaźnikiem rentowności aktywów lub stopą zwrotu aktywów,

·        wskaźnik rentowności kapitałów własnych, nazywany także stopą zwrotu kapitału własnego bądź rentownością finansową.

            Wskaźnik rentowności sprzedaży określa udział wyniku finansowego w wartości uzyskanej ze sprzedaży produktów, towarów i usług oraz zrealizowanych operacji finansowych.

           

Wskaźnik rentowności

=

zysk netto

*100

sprzedaży

sprzedaż netto

 

 

            Wskaźnik informuje o udziale zysku netto w wartości sprzedaży. Im jest wyższy, tym mniejsza wartość sprzedaży musi zostać zrealizowana dla osiągnięcia określonej wielkości zysku. Większa wartość wskaźnika oznacza więc korzystniejszą sytuację finansową przedsiębiorstwa.

            Wskaźnik powinien być poddany porównaniom w czasie. Korzystna będzie tendencja rosnąca, która świadczy o wzroście efektywności sprzedaży. Każda złotówka sprzedaży generuje wówczas większy zysk. Analiza dostarcza informacji o skuteczności działania w polityce cenowej oraz optymalizacji kosztów. Wzrost wskaźnika może świadczyć o korzystniejszej strukturze asortymentowej, o uzyskiwaniu wyższych cen za produkowane produkty lub obniżce jednostkowych kosztów.

            Przy ocenie nie wolno zapominać o uwarunkowaniach technologicznych produkcji. Wartość powyższego wskaźnika jest silnie zdeterminowana rodzajem i strukturą sprzedawanych produktów i towarów. Z tego powodu powinien być on również oceniany poprzez porównania z wynikami firm działających w tej samej branży. W praktyce występuje zależność, że zyskowność jest niższa przy wytwarzaniu wyrobów stanowiących przedmiot codziennych zakupów klienta, a wiec o krótkim cyklu produkcyjnym i możliwościach szybkiego zbytu. Przy wytwarzaniu takiej produkcji koszty zamrożenia środków oraz ryzyko są niższe niż w przypadku wytwarzania produktów o długim cyklu produkcyjnym. Producent zadowoli się więc niższą marżą zysku. Przy obrocie produktami o długim procesie wytwarzania i eksploatacji wysokie koszty zamrożenia środków oraz ryzyko muszą być zrekompensowane odpowiednio wyższą marżą zysku.

            Wskaźnik rentowności majątku służy do oceny rentowności aktywów. Jest on ustalany jako stosunek zysku netto do aktywów ogółem według następującego wzoru:

 

Wskaźnik rentowności

=

zysk netto

*100

majątku

aktywa

 

            Rentowność majątku informuje o wielkości zysku netto przypadającego na jednostkę wartości zaangażowanego w przedsiębiorstwie majątku. Wskaźnik ten wyznacza ogólną zdolność aktywów do generowania zysku. Im wartość tego wskaźnika jest wyższa, tym korzystniejsza jest sytuacja finansowa firmy.

            Na wielkość wskaźnika zyskowności aktywów wpływa szereg różnych czynników, niekiedy o przeciwnym kierunku oddziaływania, stąd zazwyczaj wraz z obliczeniem jego wielkości określa się wpływ wybranych czynników na jego poziom. W tym celu wykorzystuje się zależność:

 

zysk netto

=

zysk netto

*

sprzedaż netto

aktywa ogółem

sprzedaż netto

aktywa

 

            Rentowność majątku zależy od wielkości zysku zrealizowanego przy określonej sprzedaży oraz szybkości rotacji zaangażowanych aktywów.

 

rentowność

=

rentowność

*

rotacja

aktywów

sprzedaży netto

aktywów

 

            Wskaźnik rentowności kapitałów własnych jest stosunkiem zysku netto do kapitału własnego przedsiębiorstwa. Jest on ustalany jako stosunek zysku netto do aktywów ogółem według następującego wzoru:

 

Wskaźnik zyskowności

=

zysk netto

*100

kapitału własnego

kapitał własny

 

            Wskaźnik rentowności kapitału własnego pokazuje, jaki zysk generuje zaangażowany kapitał własny. W spółkach prawa handlowego wysokość tego wskaźnika informuje udziałowców o tym, jakie zyski mogą osiągnąć dzięki lokowaniu  kapitałów w tej spółce w porównaniu z rentownością lokat kapitałowych w innych spółkach lub w porównaniu z odsetkami, jakie uzyskaliby lokując swój kapitał w banku. [68]

 

 

3.6.      Analiza wskaźników rynku kapitałowego

 

 

            W odniesieniu do spółek akcyjnych, których akcje są przedmiotem obrotu giełdowego, stosuje się wskaźniki rentowności przedstawiające wynik finansowy w relacji do jednostkowych udziałów kapitałowych. Nazywane są one wskaźnikami rynku kapitałowego lub wskaźnikami oceny rynkowej akcji i kapitału.

            Do tej grupy wskaźników należą:

·        zysk przypadający na jedną akcję,

·        relacja ceny rynkowej do zysku przypadającego na 1 akcję

·        wskaźnik stopy dywidendy na 1 akcję

·        wskaźnik stopy wypłat dywidendy.[69]

            Zysk przypadający na jedną akcję jest jednym z podstawowych wskaźników rynku kapitałowego. Ułatwia on ocenę potencjalnych korzyści posiadacza akcji, gdyż umożliwia oszacowanie spodziewanej dywidendy oraz kształtowania się przyszłej rynkowej wartości akcji. Wskaźnik ten ustala się według następującej formuły:[70]

 

zysk na jedną

=

zysk netto

akcję

ilość wyemitowanych akcji

 

            Wskaźnik ten nie umożliwia oceny zyskowności firmy w porównaniu z zyskownością innych firm, ponieważ wartości nominalne akcji różnych emitentów nie są jednakowe. Nie daje on również podstawy do oceny efektywności lokowania kapitału w akcje jednej firmy w porównaniu z inną. Informacje takie można uzyskać na podstawie wskaźnika ceny rynkowej akcji do zysku na jedną akcję, ustalanego według wzoru:[71]

 

wskaźnik ceny do zysku

=

cena rynkowa jednej akcji

na jedną akcję

zysk na jedną akcję

 

            Jeśli w kolejnych latach wskaźnik wzrasta, to oznacza, że inwestorzy płacą coraz więcej za jednostkę zysku oceniając wysoko rynkową i finansową sytuację firmy. Kupujący akcje oceniają, że zakup akcji takiej spółki nie jest związany z dużym ryzykiem, gdyż spodziewają się dalszego rozwoju spółki.

            Jeśli akcje tanieją spada również wskaźnik ceny rynkowej akcji. Świadczy to o tym, że prognozy co do warunków działania spółki oraz jej sytuacji rynkowej i finansowej są złe. Inwestujący w tanie akcje muszą liczyć się z dużym ryzykiem poniesienia straty, gdyż spółka, której akcje kupują, wykazuje coraz niższą zdolność do generowania zysków, na przykład w wyniku pogorszenia się koniunktury rynkowej w branży w której działa.

            Bezpośrednie korzyści finansowe posiadacza akcji ilustruje wskaźnik stopy dywidendy, obliczany według formuły:

 

stopa dywidendy

=

dywidenda przypadająca na jedną akcję

cena rynkowa jednej akcji

 

            Wskaźnik ten informuje o stopie zyskowności kapitałów ulokowanych w nabyciu akcji danej spółki. Im wyższy wskaźnik, tym wyższa skala inkasowanych przez akcjonariusza korzyści, pod wpływem których następuje w przyszłości w wielu przypadkach także wzrost ceny rynkowej akcji.

            Wskaźnik stopy wypłat dywidendy pokazuje, jaki jest udział wypłaconych dywidend w osiągniętym przez spółkę zysku. Jest on ustalany według następującego wzoru:

 

stopa wypłat dywidendy

=

dywidenda na jedną akcję

zysk netto na jedną akcję

 

            Wysoki wskaźnik stopy dywidendy świadczy o tym, że spółka znaczną część zysku przeznacza na wypłaty dla akcjonariuszy. Niski natomiast oznacza, że znaczna część zysku została przeznaczona na dalszy rozwój firmy, co umożliwia umocnienie pozycji na rynku w przyszłości i zapewnia wzrost rynkowej ceny akcji.

 

 

 

 


 

 

IV.          Analiza i ocena standingu finansowego Wytwórni Napojów Bezalkoholowych Źródło ‑ Pniewy Sp. z o.o.

 

4.1.      Charakterystyka Spółki

 

            Spółka została zawiązana umową spółki w dniu 30 grudnia 1991 roku na czas nieokreślony. Wpis do rejestru handlowego, prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla miasta Radom nastąpił dnia 11 stycznia 1992 roku. Zgodnie z aktem notarialnym z dnia 30 grudnia 1991 roku założycielski kapitał zakładowy wynosił 4.000 zł i dzielił się na 40 równych i niepodzielnych udziałów o wartości 100 zł każdy.

            Kilkakrotnie podwyższano kapitał zakładowy Spółki i na dzień 31 grudnia 1996 roku wyniósł on 154 920 400 zł i dzieli się na 1 549 204 udziałów o wartości nominalnej 100 zł każdy.

            Struktura kapitału kształtuje się następująco:

 

·          PepsiCo Finance Ltd.               -          772 801 udziałów, co stanowi 49.884%                                                       kapitału zakładowego

·          Pepsi-Cola General Bottlers Inc.-      776 353 udziałów, co stanowi 50.113%                                                       kapitału zakładowego

·          Bogdan Dusza                            -          50 udziałów, co stanowi 0.003%                                                                    kapitału zakładowego.

 

            Przedmiotem działalności Spółki zgodnie z aktem notarialnym, jest prowadzenie działalności wytwórczej, usługowej i handlowej na rachunek własny lub w pośrednictwie, także w kooperacji z podmiotami krajowymi i zagranicznymi między innymi w zakresie:

·      wytwarzania napojów bezalkoholowych,

·      inwestycji i robót budowlanych, w tym robót energetycznych, inżynieryjnych, izolacyjnych i instalacyjnych,

·      prac projektowych w budownictwie,

·      nadzoru autorskiego i inwestorskiego,

·      obrotu w kraju i za granicą napojami bezalkoholowymi, a także ich składnikami (komponentami), półproduktami, opakowaniami oraz surowcami i urządzeniami do ich produkcji.

 

Podstawowe dane o Spółce zawiera tablica nr  4.

 Tablica 4: Charakterystyka techniczno-ekonomiczna Wytwórni Napojów Bezalkoholowych „Źródło Pniewy” Sp. z o.o. w latach 1994-1996

Źródło: Opracowano na podstawie sprawozdań finansowych W.N.B. „Źródło Pniewy” Sp. z o.o.

 

            W badanym okresie majątek trwały przedsiębiorstwa wzrósł o 151.7 %, głównie w wyniku podwyższenia kapitału udziałowego przez wniesienie aportów rzeczowych i inwestycje, przychody ze sprzedaży zwiększyły się o 219.9 %, a strata netto wzrosła o  403.7 %.

            Na podstawie powyższych danych można stwierdzić, że zwiększenie sprzedaży w badanym okresie powodowało ponad proporcjonalny wzrost straty netto. Każda złotówka uzyskana ze sprzedaży powodowała, że strata rosła o  1.84 zł.

            W latach 1995 - 1996 spółka przeznaczyła bardzo duże kwoty na inwestycje, głównie w majątek trwały. W listopadzie 1995 roku rozpoczęto inwestycje w Michrowie, a w styczniu 1996 roku w Żninie. Obie inwestycje zakończono w sierpniu 1996r. Łącznie w ciągu trzech lat inwestycje nie zakończone wyniosły 26 415 000 zł.

            Spółka w kolejnych latach uzyskała stratę na działalności gospodarczej. W 1994 roku wyniosła ona 5 743 800 zł i stale rosła by na koniec 1996 roku osiągnąć wartość 51 455 500 zł.

            Wzajemne zależności majątku, wielkości sprzedaży oraz osiągniętej straty przedstawia wykres nr.1

Wykres 1: Wzrost majątku przedsiębiorstwa w stosunku do przychodów ze sprzedaży i straty netto.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie tablicy Nr 4.

 

            Majątek obrotowy w 1995 roku wzrósł o 217 %, głównie w wyniku wzrostu należności. Ogółem w badanym okresie wzrósł

            Należy zaznaczyć że przedstawione zmiany dotyczą wartości nominalnych. Aby wykazać rzeczywiste zmiany wartości należałoby przeprowadzić korektę inflacyjną.

 

4.2.      Analiza podstawowych wskaźników

 

 

            Wskaźniki technicznego uzbrojenia pracy, produktywności majątku i wydajność pracy pozwalają ocenić efektywność gospodarowania majątkiem przez firmę.

Tablica 5: Wskaźniki efektywności wykorzystania majątku.

 

Wyszczególnienie

Formuła

Jednostka

1994

1995

D%

1996

D%

Techniczne uzbrojenie pracy

648614.60

672988.83

37.58

821879.11

22.12

Produktywność majątku

0.55

0.85

55

0.67

-21

Wydajność pracy

473 742.31

923 283.98

95

669 992.72

-27.43

 

Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych W.N.B. „Źródło Pniewy” Sp. z o.o.

 

Pomiędzy wymienionymi wskaźnikami występuje następująca zależność:

 

 

            W 1995 roku zwiększyła się produktywność majątku dzięki dużemu, bo aż 95 %, wzrostowi wydajności pracy. W kolejnym roku wydajność pracy spadła o 27,43% w stosunku do roku poprzedniego co spowodowało spadek produktywności majątku o 21%: z 0.85 do 0.67. Świadczy to o pogorszeniu efektywności gospodarowania.

            W latach 1994 - 1996 w Wytwórni Napojów Bezalkoholowych „Źródło Pniewy” Sp. z o.o. nastąpiły zmiany struktury majątkowej. Udział majątku trwałego po początkowym spadku z 76 % do 60 % w 1995 r., wzrósł w 1996 r do 81 % głównie w wyniku wzrostu rzeczowych składników majątku, które na koniec badanego okresu stanowiły 80 % aktywów ogółem. W latach 1995 i 1996  uzupełnieniem sumy wskaźnika udziału trwałych składników majątku w aktywach ogółem i wskaźnika udziału majątku obrotowego w aktywach ogółem są rozliczenia międzyokresowe. Wskaźniki wyposażenia spółki w środki gospodarcze przedstawia tabela nr 6

Tablica 6: Wskaźniki wyposażenia W.N.B. „Źródło Pniewy” Sp. z o.o.  w środki gospodarcze.

Źródło: Opracowano na podstawie sprawozdań finansowych

W.N.B. „Źródło Pniewy” Sp. z o.o.

 

            Udział majątku obrotowego w aktywach ogółem po początkowym wzroście z 24 do 37% w 1995 roku spadł do 18%

Tablica 7: Wskaźniki wyposażenia W.N.B. „Źródło Pniewy” w kapitały własne i obciążenia kapitałami obcymi.

Źródło: Opracowano na podstawie sprawozdań finansowych

W.N.B. „Źródło Pniewy” Sp. z o.o.

            Wykres nr 2. przedstawia kształtowanie się wskaźników pokrycia majątku trwałego kapitałem własnym i stałym oraz majątku obrotowego kapitałem krótkoterminowym.

Wykres 2: Struktura kapitałowo majątkowa

TW - Wskaźnik pokrycia majątku trwałego kapitałem własnym,

TS  - Wskaźnik pokrycia majątku trwałego kapitałem stałym

KO - Wskaźnik pokrycia kapitałami krótkoterminowymi majątku obrotowego

 

Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych W.N.B. "Źródło Pniewy"

 

            Wskaźnik pokrycia majątku trwałego kapitałem własnym jest bardzo niski. W badanym okresie kształtował się na poziomie 19 % w 1994 roku, 45 % w 1995 roku i 32 % w 1996 roku. Zgodnie ze złotą regułą bilansowania trwałe składniki majątku przedsiębiorstwa powinny być finansowane z kapitału własnego. W badanym okresie reguła ta nie była zachowana.

            Podobnie kształtował się poziom wskaźnika pokrycia majątku trwałego kapitałem stałym. W roku 1994 - 19 %, 1995 - 45 %, 1996 - 76 %. W tym przypadku obserwujemy znaczną poprawę wartości wskaźnika - o 57 punktów procentowych, ale nawet w ostatnim okresie majątek trwały był pokryty kapitałem stałym  jedynie w 76%. Wzrost ten był spowodowany zaciągnięciem długoterminowego kredytu z okresem spłaty trzech lat. Wzrosło znacznie obciążenie zobowiązaniami długoterminowymi, a spadło obciążenie zobowiązaniami bieżącymi i kredytem krótkoterminowym.

            Wskaźnik pokrycia kapitałami krótkoterminowymi majątku obrotowego kształtował się następująco: 1994 : 349 %, 1995 : 190 %, 1996 : 169 %.

            W wytwórni Napojów Bezalkoholowych „Źródło Pniewy” kapitał obrotowy miał ujemną wartość i wynosił w kolejnych latach odpowiednio: ‑ 68 016 900 zł, - 76 688 600 zł, - 61 750 400zł.

 

 

 


 

Tabela 1

ANALITYCZNY BILANS WYTWÓRNI NAPOJÓW BEZALKOHOLOWYCH

 „ŹRÓDŁO PNIEWY” SP. Z O.O.

Źródło: Dane opracowane na podstawie sprawozdań finansowych Wytwórni Napojów Bezalkoholowych

 „Źródło Pniewy” Sp. z o.o.

Tabela 2: RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT W.N.B. „ŹRÓDŁO PNIEWY” SP. Z O.O.

Źródło: Dane opracowane na podstawie sprawozdań finansowych W. N. B. „Źródło Pniewy” Sp. z o.o.


 

            Zestawienie bilansów Wytwórni Napojów Bezalkoholowych "Źródło Pniewy" Sp. z o.o. za lata 1994 - 1996 daje nam obraz dynamicznego rozwoju firmy. W badanym okresie suma bilansowa wzrosła z 111 259 600 zł do 322 495 500 zł a więc prawie trzykrotnie.

            Po stronie aktywów o 308 % wzrósł majątek trwały. Jego rzeczowe składniki na początku badanego okresu stanowiły 76 % aktywów, a na koniec 80 %.

            Po stronie pasywów bilansu znaczący udział we wzroście sumy bilansowej miały:

·        Kapitał podstawowy

·        Zobowiązania długoterminowe

·        Zobowiązania krótkoterminowe i fundusze specjalne

            Kapitał podstawowy w 1996 roku osiągnął wartość 154 920 400 zł. Dynamika wzrostu w stosunku do 1994 roku wyniosła 611 %. Spowodowało to wzrost jego udziału w pasywach ogółem z 29 % do 48 %.

            Zobowiązania długoterminowe pojawiają się w 1996 roku w wysokości 115 020 000 zł co stanowi 36 % pasywów ogółem.

            Zobowiązania krótkoterminowe choć nominalnie wzrosły, to w wyniku znacznego wzrostu sumy bilansowej ich udział w pasywach ogółem zmniejszył się z 85 % w 1994 roku do 30 % w 1996r. Zmiana ta związana jest ze zmianą źródeł finansowania dalszego rozwoju przedsiębiorstwa.

            W 1995 roku na zmniejszenie udziału zobowiązań  krótkoterminowych w pasywach ogółem z 85 do 71 % największy wpływ miał ponad trzykrotny wzrost kapitału podstawowego. W 1996 roku największy wpływ miało zaciągnięcie długoterminowego kredytu i wzrost rezerw do wartości 22 869 000 zł co stanowi 7% pasywów ogółem.

            Kapitał własny wzrósł pięciokrotnie z 16 303 000 zł w 1994 roku do 82 943 400 zł w 1996r. Jego udział w pasywach ogółem wynosił na koniec badanego okresu 26%. Największy wpływ na kształtowanie się wielkości kapitału własnego miały: kapitał podstawowy, nie podzielony wynik finansowy z lat ubiegłych i wynik finansowy roku obrotowego. Wpływ ten przedstawia wykres nr 3

 

Wykres 3: Czynniki wpływające na kapitał własny w latach 1994 - 1996

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Źródło: Opracowanie własne na podstawie tablicy 1

 

            Strata netto roku obrotowego w badanym okresie wzrosła prawie dziewięciokrotnie. W 1994 roku wynosiła 5 743 800 zł. Po dodaniu straty z lat ubiegłych na początek roku 1995 strata wynosiła 21 485 100 zł. W 1996 roku firma wykazała stratę w wysokości 51 455 500 zł co stanowiło 16% pasywów ogółem.

 

            Analiza rachunku zysków i strat Wytwórni Napojów Bezalkoholowych "Źródło Pniewy" Sp. z o.o. wskazuje, że głównym źródłem przychodów był przychód ze sprzedaży produktów.

 


Wykres 4: Wyniki finansowe W.N.B. "Źródło Pniewy" Sp. z o.o. w latach 1994 -1996

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Źródło: Opracowano na podstawie tabeli 2

 

 

            W badanym okresie dynamika sprzedaży  wyniosła 343 %. Wzrosły jednak bardziej koszty działalności operacyjnej, czego wynikiem jest niekorzystna tendencja kształtowania się zysku ze sprzedaży.

            Koszty operacyjne rosły systematycznie od 86% przychodów operacyjnych w 1994r. do 107 % tych kosztów w 1996r. Znaczącymi pozycjami kosztów operacyjnych w badanym okresie były zużycie materiałów i energii, usługi obce i amortyzacja.

            Kształtowanie się poszczególnych rodzajów kosztów ilustruje poniższy wykres.

 

Wykres 5: Główne koszty operacyjne W.N.B. Źródło Pniewy w latach 1994 ‑ 1996


 

 

 

 

 

 

 

 

 

Źródło: Opracowano na podstawie tabeli 2

 

            Zużycie materiałów i energii stanowiło w 1994r. 59% przychodów operacyjnych, a w 1996r. 72%. Udział kosztów usług obcych zmniejszył się z 13 do 10%. Znacznie wzrósł udział amortyzacji. W 1994r. stanowiła ona niespełna 6% przychodów operacyjnych, a w 1996 już 16%.


 

 

Tabela 3: Sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych

W.N.B. Źródło Pniewy Sp. z o.o.

 

 

1 995

1 996

Przepływy środków z działalności operacyjnej

 

 

 

 

 

Strata netto

-15 087 800

-51 455 500

Korekty o pozycje:

59 600 600

50 251 300

Amortyzacja

20 665 000

34 126 200

Zysk z tytułu różnic kursowych

0

-4 075 000

Odsetki i dywidendy (otrzymane) i zapłacone

10 235 000

3 971 100

Pozostałe rezerwy

776 200

22 045 100

Zysk (Strata) na sprzedaży i likwidacji składników

działalności inwestycyjnej

0

1 297 500

Zmiana stanu zapasów

-13 256 000

561 700

Zmiana stanu należności i roszczeń

-40 901 200

24 576 100

Zmiana stanu zobowiązań krótkoterminowych

( z wyjątkiem pożyczek i kredytów) oraz funduszy

specjalnych

83 822 500

-55 634 200

Zmiana stanu rozliczeń międzyokresowych

-1 687 500

798 200

Zmiana stanu przychodów przyszłych okresów

0

0

Pozostałe pozycje

-53 400

22 584 600

 

 

 

Środki pieniężne netto z działalności operacyjnej

44 512 800

1 204 200

 

 

 

Przepływy środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej

 

 

 

 

(Nabycie)/Sprzedaż wartości niematerialnych

i prawnych

0

923 300

(Nabycie)/Sprzedaż składników rzeczowego

majątku trwałego

-63 044 400

-122 742 300

Pozostałe pozycje

72 700

370 600

 

 

 

Środki pieniężne netto z działalności inwestycyjnej

-62 971 700

-123 295 000

 

 

 

Przepływy środków pieniężnych z działalności finansowej

 

 

 

 

Zaciągnięcie długoterminowych pożyczek

0

115 020 000

Spłata krótkoterminowych kredytów bankowych

-23 011 900

-10 052 700

Zaciągnięcie krótkoterminowych pożyczek

7 412 100

0

Wpłaty z emisji akcji i udziałów własnych oraz

dopłat do kapitału

48 724 500

15 705 500

(Zapłacone)/Zwrócone odsetki

-10 235 000

-3 971 100

Pozostałe pozycje

0

4 075 000

 

 

 

Środki pieniężne netto z działalności finansowej

22 889 700

120 776 700

 

 

 

Zmiana stanu środków pieniężnych

4 430 800

-3 722 500

Środki pieniężne na początek roku obrotowego

5 900

4 436 700

Środki pieniężne na koniec roku obrotowego

4 436 700

714 200

 

Źródło: Sprawozdanie W.N.B. Źródło Pniewy Sp. z o.o.

 

Kształtowanie się przepływów pieniężnych prezentuje poniższy wykres.


Wykres 6: Przepływy finansowe W.N.B. "Źródło Pniewy" w latach 1995-1996

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Źródło: Opracowano na podstawie tabeli 2

 

            Wydatki na działalność inwestycyjną w 1995 roku finansowane były głównie przez zobowiązania krótkoterminowe oraz "wpłaty z emisji akcji i udziałów własnych oraz dopłat do kapitału". Wpłaty te wyniosły 48 724 500 zł.

            W 1996 roku wydatki na działalność inwestycyjną w wysokości 123 295 000 zł pokryte zostały w 93% kredytem długoterminowym. Kredyt ten udzielony został przez Pepsi-Cola General Botters Inc. oraz PepsiCo Finance na okres trzech lat.

 

4.3.      Analiza płynności finansowej

 

            Płynność finansowa pokazuje zdolność firmy do wywiązywania się z krótkoterminowych zobowiązań.

            Do oceny płynności finansowej zastosowano wskaźniki przedstawione w tablicy nr 8. Wskaźnik płynności gotówkowej został pominięty ponieważ w całym okresie przyjmował wartość 0.

Tablica 8: Wskaźniki płynności finansowej Wytwórni Napojów Bezalkoholowych "Źródło Pniewy" Sp. z o.o. w latach 1994-1996

 

Wyszczególnienie

Formuła

1994

1995

D%

1996

D%

Wskaźnik pokrycia bieżących zobowiązań

 

 

0.29

 

0.53

 

83

 

0.59

 

11

Wskaźnik szybki płynności

(quick ratio)

 

 

0.18

 

0.39

 

117

 

0.36

 

-8

Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych W.N.B. "Źródło Pniewy" Sp. z o.o.

            Optymalny poziom wskaźnika pokrycia bieżących zobowiązań wynosi 1,5 - 2. Poziom wskaźnika potwierdza, że kapitał obrotowy netto tzw. kapitał pracujący ma wartość ujemną. Zobowiązania krótkoterminowe finansują nie tylko aktywa bieżące, ale również część majątku trwałego.

            Wskaźnik szybki płynności pokazuje stopień pokrycia zobowiązań krótkoterminowych aktywami płynnymi. Pożądana jego wielkość to 1 ‑ 1.2. Wielkości wskaźnika w kolejnych latach świadczą o tym, że Spółka ma duże kłopoty z regulowaniem swoich zobowiązań.

            Niskie wartości wskaźników płynności w 1994 i 1995 roku wynikają głównie z faktu finansowania działalności z krótkoterminowych, 3-4 miesięcznych pożyczek bankowych.

            Zmiana między 1994 a 1995r. wynika ze znacznego wzrostu należności oraz zapasów przy niższym procentowo wzroście zobowiązań bieżących.

            Niewielka zmiana między 1995 a 1996r. wynika z faktu zniwelowania się efektu korzystnej zmiany w strukturze zobowiązań. W 1996r. spółka otrzymała długoterminową pożyczkę regulując jednocześnie wszystkie zobowiązania krótkoterminowe. Rozpoczęta w styczniu 1996r. inwestycja w Żninie i finansowanie rozpoczętej w listopadzie 1995r. inwestycji w Michrowie spowodowało wzrost zobowiązań handlowych.

Tablica 9: Wskaźniki rotacji środków obrotowych W.N.B. "Źródło Pniewy" Sp. z o.o. w latach 1994 - 1996

Wyszczególnienie

Formuła

1994

1995

D%

1996

D%

Wskaźnik cyklu należności w dniach

Średni stan należności * 360

sprzedaż netto

60

71.8

19.6

78

8.6

Wskaźnik cyklu zapasów w dniach

Średni stan zapasów * 360

sprzedaż netto

39.8

61.9

55.5

77

24.4

Okres płacenia zobowiązań w dniach

Średni stan zobowiązań *360

sprzedaż netto

231.8

132.4

- 43

118.6

- 10

 

Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych W.N.B. Źródło Pniewy Sp. z o.o.

 

            Z pomocą przedstawionych w tablicy 8 wskaźników można określić cykl środków pieniężnych. Obrazuje on okres czasu, jaki upływa od momentu odpływu gotówki przeznaczonej na regulowanie zobowiązań do momentu przepływu gotówki z pobranych należności. Obliczany jest według formuły:

 

Cykl środków

pieniężnych

=

obrót zapasami w dniach

+

okres ściągania należności

-

okres płacenia zobowiązań

 

            W badanym okresie cykl środków pieniężnych kształtował się następująco:

 

Wyszczególnienie

1994

1995

D%

1996

D%

Cykl środków

pieniężnych

-132

1.28

1009

36.7

454.6

 

            Ujemna wartość cyklu środków pieniężnych w 1994r. spowodowana była tym, że spółka swoje zobowiązania regulowała w ciągu 232 dni a należności ściągane były w ciągu 60 dni.

            Jego pogorszenie spowodowane jest skróceniem okresu płacenia zobowiązań o 112 dni, wydłużeniem okresu ściągania należności o 18 dni oraz zmniejszenia tempa obrotu zapasami o 37 dni.

           

 

4.4.      Analiza sprawności działania

 

 

            Analiza sprawności działania ma na celu ocenę efektywności wykorzystania majątku przedsiębiorstwa.

 

Tablica 10: Wskaźniki sprawności działania W.N.B. Źródło Pniewy Sp. z o.o. w latach 1994-1996

 

Wyszczególnienie

Formuła

1994

1995

D%

1996

D%

Wskaźnik obrotowości aktywów

 

 

0.55

 

0.83

 

50.9

 

0.66

 

-20.4

Wskaźnik obrotowości majątku trwałego

 

 

0.73

 

1.37

 

87.7

 

0.82

 

-40.1

Wskaźnik rotacji majątku obrotowego

2.29

3.25

42

7.34

126

 

Źródło: Dane opracowane na podstawie sprawozdań finansowych W. N. B. „Źródło Pniewy” Sp. z o.o.

 

            Najogólniejszym wskaźnikiem charakteryzującym efektywność wykorzystania majątku jest wskaźnik obrotowości ogółu aktywów. Informuje on o tym jaka wartość sprzedaży przypada na jednostkę zaangażowanego majątku. Niższa od 1 wartość wskaźnika w kolejnych latach sugeruje, że przychody uzyskiwane ze sprzedaży wymagają ponad proporcjonalnego zaangażowania majątku.

            Uzyskany w 1995 roku wzrost o 88 % wskaźnika obrotowości majątku trwałego świadczy o poprawie wykorzystania tej części majątku. W kolejnym roku nastąpił jednak jego spadek o 41 % w stosunku do roku poprzedniego. Pomimo wahań poziomu produktywności majątku trwałego należy stwierdzić, iż w 1996 roku produktywność wzrosła o  12 % w stosunku do 1994 roku.

            Wskaźnik rotacji majątku obrotowego określa szybkość obrotu aktywów czynnych przedsiębiorstwa. Im jest on wyższy tym sytuacja przedsiębiorstwa lepsza. Stały i znaczny wzrost tego wskaźnika, łącznie o 168 %, oznacza poprawę wykorzystania majątku obrotowego.

            Na podstawie przeprowadzonej analizy można stwierdzić, że sprawność działania przedsiębiorstwa systematycznie się poprawia. Wskaźnik obrotowości aktywów wzrósł o 20 %, wskaźnik obrotowości majątku trwałego o 12 %, a wskaźnik rotacji majątku obrotowego wzrósł o 321 %.

 

 

4.5.      Analiza wspomagania finansowego

 

 

Analiza płynności pokazuje zdolność przedsiębiorstwa do realizowania bieżących zobowiązań. Aby ocenić sytuację finansową konieczna jest znajomość możliwości przedsiębiorstwa do pokrycia całości zobowiązań. Umożliwia to analiza wspomagania finansowego, wykorzystująca dwie grupy wskaźników:

·      odnoszące zadłużenie przedsiębiorstwa do jego majątku

·      określające zdolność przedsiębiorstwa do obsługi długu.

 

            W tablicy 11 przedstawiono wskaźniki zadłużenia przedsiębiorstwa.

 

Tablica 11: Analiza zadłużenia W.N.B. Źródło Pniewy Sp. z o.o.

Wyszczególnienie

Formuła

1994

1995

D%

1996

D%

Wskaźnik ogólnego zadłużenia

 

 

0.85

 

0.73

 

-14

 

0.74

 

1

Wyszczególnienie

Formuła

1994

1995

D%

1996

D%

Wskaźnik zadłużenia kapitału własnego

 

 

12.65

 

6.41

 

- 49

 

6.50

 

-1

 

Wskaźnik zadłużenia długoterminow.

 

 

0

 

0

 

-

 

1.39

 

-

Wsk. pokrycia zobowiązań długoterminow. rzeczowymi składnikami majątku

 

 

 

-

 

-

 

-

 

2.25

 

-

 

Źródło: Dane opracowane na podstawie sprawozdań finansowych W. N. B. „Źródło Pniewy” Sp. z o.o.

 

            Wskaźnik ogólnego zadłużenia według standardów zachodnich powinien oscylować w przedziale 0.57 - 0.67. Wysoki jego poziom wskazuje na duże ryzyko finansowe. W badanym okresie wartość wskaźnika zmniejszyła się o 13 %. W 1994 roku 85% majątku spółki finansowano kapitałami obcymi, a w 1996 udział zobowiązań w finansowaniu majątku zmniejszył się do 74%. Spółka w latach 1994-1995 nie korzystała z kredytu długoterminowego. W 1996 roku na każdą złotówkę kapitału własnego przypadało 1.39 zł. kredytu długoterminowego. Oznacza to, że zobowiązania długoterminowe są wyższe niż kapitał własny. Racjonalny wskaźnik zadłużenia długoterminowego powinien mieścić się w przedziale 0.5 - 1 zatem można uważać firmę za poważnie zadłużoną.

            Spółka w badanym okresie nie osiągała zysku, zatem wskaźniki zdolności do obsługi długu przyjmują wartości ujemne.


 

 

Wnioski

 

            Na podstawie przeprowadzonej analizy ekonomiczno-finansowej można stwierdzić, że Wytwórnia Napojów Bezalkoholowych "Źródło Pniewy" Sp. z o.o.  w latach 1994 - 1996 nie znajdowała się w najlepszej sytuacji. W całym badanym okresie spółka wykazywała stratę. W 1994 roku wynosiła ona 5 743 800 zł, a w 1996 roku już 51 455 500 zł.

            Głównym czynnikiem wpływającym na wynik finansowy przedsiębiorstwa jest wynik na działalności gospodarczej. Podstawowym źródłem przychodów spółki była sprzedaż produktów na rynku krajowym. Z drugiej strony największy wpływ na wynik finansowy miały koszty zużycia materiałów i energii oraz amortyzacja.

            Sprawozdania z przepływów pieniężnych sporządzone w latach 1995 - 1996 pozwalają wyodrębnić podstawowe strumienie pieniężne. W obydwu okresach największe wydatki poniesiono na inwestycje polegające na nabyciu składników rzeczowego majątku trwałego. Inwestycje w wysokości 62 971 700 zł dokonane w 1995 roku sfinansowane zostały z działalności operacyjnej oraz dopłat do kapitału. W 1996 roku wydatki na inwestycje w wysokości 123 295 000 zł sfinansowane zostały prawie w całości kredytem długoterminowym udzielonym przez spółki stowarzyszone PepsiCo Finance Ltd. i Pepsi-Cola General Borrlers Inc.

            Analiza bilansu Wytwórni Napojów Bezalkoholowych "Źródło Pniewy" Sp. z o.o. za lata 1994-1996 potwierdza szybkie tempo jej rozwoju. Suma bilansowa wzrosła w tym okresie o 290%

            Po stronie aktywów dominującą grupą był majątek trwały. Dynamika wzrostu rzeczowych składników majątku wyniosła 307%, a ich udział w aktywach ogółem wzrósł z 76% w 1994 roku do 80 w 1996r.

            Majątek obrotowy spółki w badanym okresie wzrósł o 210% ale jego udział w majątku ogółem zmniejszył się z 24% do 18%.

            W strukturze pasywów dominujący udział miały zobowiązania.

Zobowiązania krótkoterminowe choć nominalnie wzrosły, to w wyniku znacznego wzrostu sumy bilansowej ich udział w pasywach ogółem zmniejszył się z 85 % w 1994 roku do 30 % w 1996r. Spadek ten związany jest ze zmianą źródeł finansowania dalszego rozwoju przedsiębiorstwa. Zobowiązania krótkoterminowe zastąpione zostały długoterminowymi, które pojawiają się w 1996 roku w wysokości 115 020 000 zł co stanowi 36 % pasywów ogółem.

            Kapitał własny wzrósł pięciokrotnie z 16 303 000 zł w 1994 roku do 82 943 400 zł w 1996r. Jego udział w pasywach ogółem wynosił na koniec badanego okresu 26%. Największy wpływ na kształtowanie się wielkości kapitału własnego miały: kapitał podstawowy, nie podzielony wynik finansowy z lat ubiegłych i wynik finansowy roku obrotowego.

            Wskaźnik pokrycia majątku kapitałem własnym jest bardzo niski. W badanym okresie kształtował się na poziomie od 19 % w 1994 roku do 32 % w 1996 roku. Spółka nie przestrzegała złotej reguły bilansowej.

            Podobnie kształtował się poziom wskaźnika pokrycia majątku trwałego kapitałem stałym. W 1994r. - 19 %, 1995r. - 45 %, w 1996r. 76 %. W tym przypadku obserwujemy znaczną poprawę wartości wskaźnika.

            Analiza rachunku zysków i strat Wytwórni Napojów Bezalkoholowych "Źródło Pniewy" wskazuje, że głównym źródłem przychodów był przychód ze sprzedaży produktów. W badanym okresie dynamika sprzedaży wynosiła 343 %. Koszty działalności operacyjnej rosły jednak szybciej, czego wynikiem jest niekorzystna tendencja kształtowania się zysku ze sprzedaży.

            Rozszerzeniem ogólnej analizy struktury majątkowo finansowej jest analiza wskaźników płynności, zadłużenia i efektywności zaangażowanych środków.

            W badanym okresie spółka nie miała wystarczającej płynności finansowej. Pozytywnie należy jednak ocenić tendencję rosnącą wskaźników płynności.

            Należności inkasowane były w 1994 roku średnio w ciągu dwóch miesięcy. Okres ten wydłużył się do 78 dni w 1996 roku. Znacznemu skróceniu, bo o 119 dni uległ natomiast okres płacenia zobowiązań.

            W 1995 roku zwiększyła się produktywność majątku dzięki dużemu, bo aż 95 % wzrostowi wydajności pracy. W kolejnym roku wydajność pracy spadła w stosunku do roku poprzedniego co spowodowało spadek produktywności majątku o 21 %. Świadczy to o pogorszeniu efektywności gospodarowania.

            Wytwórnia Napojów Bezalkoholowych "Źródło Pniewy" jest przedsiębiorstwem młodym. Wielkość i rodzaj inwestycji wskazują na to, że znajduje się ono w początkowej fazie rozwoju. Mimo osiąganych strat w badanym okresie przyszłość przedsiębiorstwa nie wydaje się być zagrożona. Rodzaj produkcji jak i duża stabilność rynków zbytu pozwalają optymistycznie prognozować przyszłość firmy. Zgromadzony majątek przy właściwym wykorzystaniu może dostarczyć środków na pokrycie strat z lat poprzednich, co pozwoli przez okres do trzech lat pomniejszać zysk przedsiębiorstwa podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych.

            Przedstawione badania potwierdzają, że systematyczna analiza sytuacji ekonomiczno finansowej przedsiębiorstwa pozwala na określenie jego silnych i słabych punktów.

 


 

 

Spis Tablic

 

Tablica 1: Fundusze własne w poszczególnych formach prawnych przedsiębiorstw. 24

Tablica 2: Wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w środki gospodarcze........... 32

Tablica 3:  Wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitały własne i obciążenia kapitałami obcymi.   33

Tablica 4: Charakterystyka techniczno-ekonomiczna Wytwórni Napojów Bezalkoholowych „Źródło Pniewy” Sp. z o.o. w latach 1994-1996.................................................................. 78

Tablica 5: Wskaźniki efektywności wykorzystania majątku...................................... 80

Tablica 6: Wskaźniki wyposażenia W.N.B. „Źródło Pniewy” Sp. z o.o.  w środki gospodarcze.       81

Tablica 7: Wskaźniki wyposażenia W.N.B. „Źródło Pniewy” w kapitały własne i obciążenia kapitałami obcymi...................................................................................................................... 82

Tablica 8: Wskaźniki płynności finansowej Wytwórni Napojów Bezalkoholowych "Źródło Pniewy" Sp. z o.o. w latach 1994-1996....................................................................................... 92

Tablica 9: Wskaźniki rotacji środków obrotowych W.N.B. "Źródło Pniewy"
Sp. z o.o. w latach 1994 - 1996................................................................ 93

Tablica 10: Wskaźniki sprawności działania W.N.B. Źródło Pniewy
Sp. z o.o. w latach 1994-1996.................................................................. 95

Tablica 11: Analiza zadłużenia W.N.B. Źródło Pniewy Sp. z o.o.............................. 96

 

 


 

Spis rysunków

 

Rysunek 1:Ogólny schemat bilansu obowiązującego w Polsce................................ 17

Rysunek 2:  Schemat aktywów przedsiębiorstwa....................................................... 23

Rysunek 3: Schemat pasywów przedsiębiorstwa........................................................ 30

Rysunek 4: Dodatni poziom kapitału obrotowego..................................................... 35

Rysunek 5 Tworzenie zysku netto w przedsiębiorstwie............................................ 41

Rysunek 6 Struktura przepływów finansowych w przedsiębiorstwie....................... 44

 


 

Spis tabel

Tabela 1 ANALITYCZNY BILANS WYTWÓRNI NAPOJÓW BEZALKOHOLOWYCH „ŹRÓDŁO PNIEWY” SP. Z O.O..………84

Tabela 2: RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT W.N.B. „ŹRÓDŁO PNIEWY”
 SP. Z O.O..................................................................................................... 85

Tabela 3: Sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych........ 90

 

 


 

 Spis wykresów

Wykres 1: Wzrost majątku przedsiębiorstwa w stosunku do przychodów ze sprzedaży i straty netto.         79

Wykres 2: Struktura kapitałowo majątkowa............................................................... 82

Wykres 3: Czynniki wpływające na kapitał własny w latach 1994 - 1996............... 87

Wykres 4: Wyniki finansowe W.N.B. "Źródło Pniewy" Sp. z o.o.
 w latach 1994 -1996................................................................................. 88

Wykres 5: Główne koszty operacyjne W.N.B. Źródło Pniewy w latach 1994 ‑ 1996 89

Wykres 6: Przepływy finansowe W.N.B. "Źródło Pniewy"
 w latach 1995-1996.................................................................................. 91

 


 

[1] Analiza ekonomiczna przedsiębiorstw przemysłowych, praca zbiorowa pod red. E. Kurtysa, PWN, Warszawa-Poznań 1988, s.9

[2] L. Bednarski, Analiza finansowa w przedsiębiorstwie PWE, Warszawa 1994, s.9

[3] M.Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych, PWN, Warszawa 1995 r., s.19

[4] Ibidem, s.20

[5] M. Walczak, Analiza finansowa w procesie sterowania przedsiębiorstwem Finans-Servis, Warszawa 1994, s. 44

[6] Ustawa z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości (Dz.U.Nr. 121, poz. 591) Art. 1

[7] B. Lisiecka-Zając, Ogólna charakterystyka ustawy o rachunkowości Rachunkowość - Zeszyt specjalny z 1994 r.  s.35

[8] Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. Nr 121, poz. 591) Art. 12, ust 2

[9] Ibidem, Art.45, ust. 4

[10] Ibidem, Art.50, ust. 2

[11] Ibidem, Art.50, ust. 1

[12] Ibidem, Art.3, ust. 8

[13] Ibidem, Art.52, ust. 1

[14] Ibidem, Art.52, ust. 2

[15] Ibidem, Art.53, ust. 1

[16] B. Izydorczyk, T. Żyznowski: Sprawozdanie finansowe jednostek gospodarczych za 1996 r., DIFIN Warszawa 1996, s. 25

[17] Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, op. cit., Art.54, ust. 1- 2

[18] Ibidem, Art.64, ust. 1- 2

[19] Ibidem, Art. 69, ust. 1 - 2

                   Art. 70, ust. 1 - 2

[20] E.Terebucha: Rachunkowość nie jest trudna. PWE Warszawa 1985 r. s.45 za Analiza Ekonomiczno - Finansowa Przedsiębiorstwa praca zbiorowa pod redakcją S.Kasiewicza SGH Warszawa 1995r.

[21] J.Bućko, J.Filipowicz, T.Wąsik ,Ekonomika przedsiębiorstwa cz. II, WSI Radom 1995r.  s. 8

[22] Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości ,  op. cit. Art.33, ust. 4

[23] Z.Fedak Wycena aktywów i pasywów oraz ustalenie wyniku finansowego Rachunkowość, Zeszyt specjalny z 1994 r. s.61

[24] Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości,  op. cit. Art.3, ust. 11

[25] Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (Dz. U. Nr 6, poz. 35 z późn. zmianami)

[26] Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości , op. cit. Art.3, ust. 12

[27] J.Bućko, J.Filipowicz, T.Wąsik ,Ekonomika przedsiębiorstwa ..., op. cit., s. 14

[28] Ibidem, s.15

[29] Kodeks Handlowy, art. 427 § 1-3

[30] Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz.U. Nr 30, poz. 210 z późn. zm.) art. 78

[31] Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz.U. Nr 30, poz. 210 z późn. zm.) art. 3

[32] Ibidem, art. 76

[33] Ustawa z dnia 25 września 1981 r.  o przedsiębiorstwach państwowych (tj. Dz.U. z 1991r. Nr 18, poz.80) z późn. zm. art. 7

[34] Ibidem, art. 46

[35] Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości , op. cit. Art.37, ust. 3

[36] Ibidem, Art.37 ust. 1 pkt 4

[37] Ibidem, Art.3 ust. 1 pkt 19

[38] Ibidem, Art.3 ust. 1 pkt 18

[39] Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości , op. cit. Załącznik nr 1

[40] B. Izydorczyk, T. Żyznowski: Sprawozdanie finansowe jednostek ..., op. cit. s. 93

[41] Dz.U. z 1994r. Nr 43 poz.163, Nr 80 poz.368, Nr 90 poz.419 oraz z 1996r. Nr 34 poz. 148

[42] M.Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa ..., op. cit. s.51

[43] M.Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa ..., op. cit. s.66

[44] Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości , op. cit. Art.3, ust.1, pkt 21

[45] I. Iskra, T. Troszczyński, M. Witkowska, Ewidencja kosztów działalności, przychodów, strat i sysków nadzwyczajnych oraz zasady ustalania  wyniku finansowego, Stowarzyszenie Księgowych w Polsce, Warszawa 1991 za M.Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa ..., op. cit. s.65

[46] M.Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa ..., op. cit. s.71

[47]Analiza ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa” praca zbiorowa pod redakcją S.Kasiewicza., SGH Warszawa 1995, s.105

[48] M.Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa ..., op. cit. s. 29

[49] Kodeks Handlowy art. 390 § 2

[50] A.W.Wiśniewski, Prawo o spółkach tom 3 spółka akcyjna, TWIGGER SA, Warszawa 1993r., s. 195

[51] Kodeks Handlowy art. 191 § 1

[52] Kodeks Handlowy art. 240 § 2

[53] M. Allerhand "Kodeks Handlowy z komentarzem" STO, Bielsko Biała 1997 s. 172

[54] Ustawa z dnia 1 grudnia 1995 r. o zmianie ustawy o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych oraz ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. nr 154 poz. 791)

[55] Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze, tekst jednolity Dz. U. z 1995 r. Nr 54 poz. 288 z późn. zm. art. 38 § 1

[56] Ibidem art. 1 § 1

[57] Ibidem art. 3

[58] Ibidem art. 5 § 1 pkt. 8

[59] M.Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa ..., op. cit. s. 79

[60] J.Bućko, J.Filipowicz, T.Wąsik ,Ekonomika przedsiębiorstwa cz. 1..., op. cit., s. 180

[61] J.Bućko, J.Filipowicz, T.Wąsik ,Ekonomika przedsiębiorstwa cz. 1..., op. cit., s. 181

[62] I. Olchowicz Podstawy rachunkowości Cz.I, Difin, Warszawa 1996, s.227

[63] J.Bućko, J.Filipowicz, T.Wąsik ,Ekonomika przedsiębiorstwa cz. 1..., op. cit., s. 181

[64] M.Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa ..., op. cit. s. 97

[65] Ibidem, s. 98

[66] J. Ostaszewski, Analiza finansowa i ocena firmy według standardów EWG, CIM, Warszawa 1992 s. 53 za M.Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa ..., op. cit. s. 89

[67] M.Sierpińska, T. Jachna, Ocena przedsiębiorstwa ..., op. cit. s.90

[68] Ibidem, s. 104 - 106

[69]  J.Bućko, J.Filipowicz, T.Wąsik ,Ekonomika przedsiębiorstwa cz. 1..., op. cit., s. 191

[70] W. Bień, Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, Difin, Warszawa 1997, s.92

[71] Ibidem, s 93